Những ngày đầu tháng 8 chúng tôi tìm về nhà cựu chiến binh Ngô Xuân Tự. Trước mặt chúng tôi là người đàn ông dù tóc đã điểm bạc nhưng vẫn giữ được dáng người chắc đậm, giọng hào sảng đúng chất Bộ đội Cụ Hồ. Rót chén trà mời khách, ông kể cho chúng tôi nghe về đời lính và công việc làm từ thiện của mình.

Chặt ngón tay, lấy máu viết đơn

Cựu chiến binh Ngô Xuân Tự sinh năm 1946 tại thôn Thạch Cầu, xã Long Biên nay là tổ 1, phường Long Biên, quận Long Biên, Hà Nội. Năm 1965, cuộc chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn ác liệt. Khi ấy, cậu học sinh Ngô Xuân Tự vừa mới học xong cấp 3 nên vẫn chưa đủ tuổi đi bộ đội. Những cánh thư từ trận tuyến của bạn bè dồn dập gửi về, kể chuyện đời lính, về những trận đánh sinh tử với quân thù khiến ông càng sốt ruột. “Giặc giã thì đang hoành hành tàn phá quê hương, còn mình thì chưa đủ tuổi đi bộ đội. Vậy là tớ nghĩ ra cách chích máu viết đơn xin nhập ngũ”, ông Tự nhớ lại.

Vào những ngày cuối tháng 5-1965, tại trụ sở Huyện đội Long Biên, thanh niên đến khám tuyển đông như trảy hội. Chàng thanh niên Ngô Xuân Tự cũng mạnh dạn vào đăng ký khám tuyển. Nhưng khi ông vừa đưa giấy tờ ra, một cán bộ khám tuyển nói: “Là gia đình cách mạng, em lại chưa đủ tuổi nhập ngũ, mà gầy thế này thì chưa thể đi đợt này đâu. Thôi em cứ về thi nêu đỗ đại học thì học xong hãy đi cũng được”. Không còn cách nào khác, ông liền đặt ngón tay trỏ bên bàn tay trái lên bàn rồi rút con dao găm nhỏ sắc lẹm giắt sẵn sau lưng, bình thản hạ dao chém đứt đốt đầu tiên. Màu tuôn chảy, ông bỏ dao xuống rồi rút chiếc khăn trắng trong túi quần đưa ngón tay lên viết đơn.

Vừa mới viết được 3 chữ “Đơn tình nguyện”, máu đã chảy ướt đẫm hết khăn, Cả Huyện đội kinh hãi, hàng nghìn con mắt dồ về phía chàng thanh niên Ngô Xuân Tự. Với hành động lỳ lợm, gan dạ, ngay lập tức, ông được cả Huyện đội đặc cách cho trúng tuyển nghĩa vụ. Sau đó, tấm gương cựu tân binh Ngô Xuân Tự chặt ngón tay lấy máu viết đơn đã được tuyên truyền rộng rãi đến khắp các làng xã mỗi khi vào đợt tuyển quân để các thanh niên khác học tập, noi theo.

Ngày nhập ngũ ông về Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 38, Sư đoàn 2, Quân khu V. Trong những năm đầu, khi đế quốc Mỹ tiến hành chiến tranh cục bộ, chiến trường vô cùng ác liệt, trong khi đó phía ta lại rất thiếu thốn vũ khí, đạn dược. Thực hiện chiến thuật “Nắm thắt lưng địch mà đánh”, đồng thời phải giữa được yếu tố bí mật, bất ngờ khi đóng trong lòng địch, chiến sĩ Ngô Xuân Tự đã nghĩ ra cách tháo đầu đạn M79 rồi dùng sung cao su bắn vào các vị trí mà địch đóng quân. “Hồi còn nhỏ tớ hay chơi trò trẻ con này để bắn chím, khi ra chiến trường nhận thấy nếu lấy sống cao su rồi cho vào đầu đạn M79 bắn vào các chốt của địch không những gây sát thương lớn mà còn không tạo ra tiếng động”, ông Tự giải thích. Sau một vài lần áp dụng cách này đã loại được rất nhiều tên địch lại gây cho chúng tâm lý hoang mang, cấp trên liền cho phổ biến lại cách đánh này tới các đơn vị khác.

Năm 1969, trong một trận càn của địch tại chiến trường Duy Xuyên, Quảng Nam, ông đã bị mảnh pháo găm vào người. Sau đó, ông được chuyển ra Bắc điều trị. Tháng 4-1970, ông lại hành quân vào Nam và được điều về Tiểu đoàn 54 tên lửa. Đến năm 1985, sau nhiều năm chiến đấu trên khắp các chiến trường, ông được Nhà nước trao tặng nhiều huân, huy chương như: Huân chương chiến công hạng Nhì, Huân chương Chiến sĩ giải phóng, Dũng sĩ diệt Mỹ… Là thương binh 2/4, mất sức 78% sức khỏe, khắp cơ thể ông mang rất nhiều thương tích như mất xương đầu gối bánh chè cùng một mảnh pháo vẫn đang nằm trên trán. Mỗi khi trái gió trở trời, toàn thân ông lại đau nhức ê ẩm. “Mình bị thương như vậy cũng chẳng thấm vào đâu khi nhiều đồng đội vẫn còn nằm đâu đó bên con suối, khe đá hay trong rừng sâu lạnh lẽo mà tới nay gia đình vẫn ngóng trong các anh về”, ông Tự nói.

20 năm cưu mang 400 mảnh đời

Ngay từ chiến trường trở về, sau nhiều năm khói lửa chiến tranh, ông lại nhìn thấy rất nhiều cảnh đời éo le. Đó là những em nhỏ từ các vùng quê lang thang lên Hà Nội kiếm ăn, những bà cụ già không nơi nương tựa… Từ đó, ông thầm hứa với bản thân”Mình phải làm một điều gì đó để giúp đỡ những mảnh đời bất hạnh này”. Nhờ lần đầu tiên cứu người, ông cho biết, đó là vào năm 1991. Hôm ấy là chiều 29 Tết, ông đạp xe sang Hà Nội sắm Tết. Đi tới hồ Gươm, ông thấy có một nhóm thanh niên đánh một cháu bé ăn mặc rách rưới, đang nằm rên la dưới đất. Ông liền quát lớn: “Này mấy đứa kia sao ăn mặc đẹp đẽ, lịch sự thế mà đánh một đứa trẻ con hả?”. Chúng nói rằng đứa bé này đang nợ chúng 10.000 đồng. Đứa bé thấy vậy liền van xin ông: “Chú bộ đội ơi, chú cứu cháu với không thì họ đánh cháu chết mất!”. Để cứu cháu bé, ông lấy tiền trả cho chúng. Tìm hiểu được biết, cháu bé này tên là Nguyễn Văn Tuấn, 12 tuổi, quê ở Khoái Châu, Hưng Yên, do nhà nghèo, bố mẹ lại đẻ nhiều nên đói ăn, cháu phải tự tìm ra Hà Nội kiếm sống. Vậy là ông chở cháu bé về nhà. Đang đi tới giữa cầu Long Biên, ông lại thấy có một bà cụ đang nằm co ro trong manh chiếu rách bên thành cầu. Ông xuống hỏi thăm: “Mẹ ơi! Sao trời mưa phùn, gió bấc thế này mà mẹ lại nằm ở đây?”. Bà cụ cho biết năm nay 85 tuổi, quê ở Yên Định, Thanh Hóa, vì ở quê bão lũ mất mù, lại không có con cái nên phải ra đây ăn xin. Xót thương cho cảnh đời của cụ, vậy là ông liền chở hai bà cháu về nhà nuôi dưỡng. Hiện tại cháu Tuấn đã là chủ một trang trại lớn tại Vũng Tàu.

Trường hợp nhớ nhất là ông nuôi dưỡng, cưu mang một cô gái mang trong mình căn bệnh AIDS. Vào ngày 24-12-2007, giáp Tết Âm lịch, ông ra nghĩa trang gần nhà thắp hương mộ các cụ. Vừa cắm hương lẩm nhẩm khấn được vài câu, ông chợt nghe ở quanh đây có tiếng rên yếu ớt. Đi khắp nghĩa trang tìm đến một ngôi mộ giả, thấy có người ở dưới, ông vội kéo tấm bê tông ra thì phát hiện một cô gái đầu tóc rũ rượi, cơ thể run rẩy, mụn nhọt lở loét khắp toàn thân nằm trên một đám lá khô. Ông định đưa tay kéo thì cô gái sợ hãi nói: “Bác đừng động vào con, con bị bệnh truyền nhiễm đấy”. Không ngần ngại, ông trả lời: “Bệnh gì thì bệnh, bệnh cứ lên đây với bố!”. Không ngần ngại, ông trả lời: “Bệnh gì thì bệnh, cứ về nhà cho tắm rửa. Nghe tâm sự được biết, cô gái tên Phạm Thị Viết Loan, quê Phú Thọ, từng là sinh viên năm thứ 3 Trường Đại học Luật Hà Nội. Vài năm về trước chủ nhà trọ có tổ chức một bữa tiệc sinh nhật cho người con trai có mời Loan sang dự và giúp nấu ăn. Trong bữa liên hoan, Loan bị cậu con trai chủ nhà ép uống rượu say rồi hắn giở trò đồi bội. Tới mấy tháng sau khi đi khám thai, Loan phát hiện mình bị mắc bệnh HIV. Cô đau đớn gục ngã và đành phải bỏ học giữa chừng. Nghe tin này, chủ nhà đuổi cô đi. Không nơi nương tựa, cô trở về nhà kể cho gia đình nghe mọi chuyện nhưng không ngờ, bố mẹ chỉ vì muốn giữ danh tiếng do đang công tác tại ủy ban nên đãn nhẫn tâm đuổi cô ra khỏi nhà. Sau hơn 3 tháng được ông chăm sóc, ngày 28-3-2018, Loan rút hơi thở cuối cùng. Trước khi qua đời, cô trăng trối với ông: “Bác ơi! Con xin bác cho con được mang họ của Bác ghi trên bia mộ và từ giờ phút này cho con được là con của bác nhé!”. Sau đó, ông bỏ tiền hỏa thiêu, xây mộ cho Loan nằm trong khu mộ của gia đình mình. Năm ngoái, bố mẹ Loan lên nhà biếu ông 50 triệu và xin tro của Loan về quê. Nhưng ông ném thẳng cục tiền ra sân mà nói: “Tôi cưu mang cháu là vì cái tâm không phải vì tiền. Thấy con mình bị như vậy đã không chăm lo động viên lại còn hắt hủi, đuổi đi, làm bố mẹ như các người liệu có xứng không?”.

Tiếng lành đồn xa, những người lang thang cơ nhỡ, khuyết tật tìm đến nhà ông ngày một đông. Nhà ông chật chội, không đủ chỗ cho các cháu nằm, vậy là ông lại bỏ tiền ra xây phòng cho các cháu ở. Hơn 20 năm qua, ông đã nuôi dưỡng và cưu mang cho hơn 400 mảnh đời có số phận khác nhau. Nhiều cháu đã trưởng thành khôn lớn trở về muốn báo hiếu nhưng ông nói với chúng: “Bố không cần các con biếu gì cho mình, nếu có thì hãy giúp đỡ các em đang ở đây này”. Hiện tại ông đang nuôi dưỡng 60 người. Để giúp các em sớm hòa nhập với xã hội và có cái nghề mai tự sau kiếm sống, năm 2014, ông đã bán đất để mở xưởng dạy nghề in. Đầu năm nay đã có 100 cháu thành nghề và được nhận làm tại các công ty, các xưởng in. Nói về công việc từ thiện, ông cho biết: “Người khuyết tật hay những người đã từng lầm lỗi thì họ vẫn là con người, đừng khinh rẻ và hắt hủi họ. Ta làm việc thiện ngày hôm nay thì ngày mai sẽ có người làm việc thiện lại với ta. Như vậy mọi người sẽ có một cuộc sống thanh thản, đầy ắp niềm vui”.

Cuỗi năm 2015, tôi được theo ông đi làm từ thiện tại xã Tiên Phong, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình. Đây là một xã nghèo nằm trong vùng lòng hô song Đà. Trên đường đi ông đã dừng lại ở xã Dân Hòa, huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình chỉ cho chúng tôi một lớp học do ông tự mua đất, xây nhà, sắm bàn, ghế, bảng, lo ăn uống, dạy cho các cháu tàn tật, kém may mắn học trong những tháng hè, được địa phương đánh giá cao. Chuyến hàng từ thiện trị giá hơn 199 triệu đồng do ông tự đi quyên góp gồm gạo, mỳ tôm, quần áo, chăn, màn, xe đạp và tiền mặt đã góp phần làm ấm lòng đồng bào vùng sơn cước. Trong chuyến đi này, chúng tôi cũng đã được gặp “người rừng” Bùi Văn Toán (người này đã được đài, báo trung ương đăng tin cách đây vài năm) được ông Tự đích thân lên rừng vào hang “3 cùng” tuyên truyền, vận động để “người rừng” trở về hòa nhập với cộng đồng. Nhìn ngôi nhà do ông Tự mua đất, xây dựng và những đồ dùng hàng ngày cho một gia đình ông Tự tặng “người rừng” mới cảm nhận được tấm lòng bao la rộng lớn thương người như thể thương thân của ông.

Năm 2016 trước tình hình thiên tai lũ chồng lũ tại các tỉnh miền Trung ông đã tự đi quyên góp được 375 chiếc màn, hàng ngàn bộ quần áo các loại, mua hơn 4 tấn gạo thuê xe chở vào tận Hương Sơn, Hà Tĩnh và Lệ Thủy, Quảng Bình trao từng phần quà đến tận tay những người dân vùng lũ.

Với bà con xóm phố ông sống rất chan hòa, cởi mở; ông đã bỏ tiền đổ bê tông đoạn đường của ngõ xóm dài hơn 100m, rộng hơn 3m, dầy 15 đến 20cm, trị giá hàng trăm triệu đồng. Với Hội Cựu chiến binh phường, hàng năm ông cũng có những phần quà tặng những gia đình hội viên khó khăn, ốm đau lâu ngày vào những dịp Lễ, Tết.

Ngoài những việc làm thiện nguyện, nhiều năm nay ông cũng đã cùng tham gia đi khắp các vùng miền cả nước và Lào, Camphuchia quy tập được hơn 2.000 hài cốt liệt sĩ đưa về an tang tại các nghĩa trang liệt sĩ quốc gia và theo yêu cầu của nhiều gia đình đưa về nghĩa trang liệt sĩ địa phương.

Với hơn 20 năm âm thầm, lặng lẽ làm công tác thiện nguyện và quy tập hài cốt liệt sĩ, ông Nguyễn Xuân Tự đã nhiều lần được vinh danh như: Chính phủ tặng cúp Thánh Gióng về gương cựu chiến binh làm theo lời Bác, Chủ tịch Trương Tấn Sang tặng tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh và rất nhiều phần thưởng cao quý khác.

Trang Thông tin điện tử Đảng bộ Thành phố (T/h)