Đoàn quân chiến thẳng trở về ngày 10-10-1954 

Bà Trần Thị Kim Xuyến, Hà Đông, Hà Nội kể lại: Trước ngày quân giải phóng tiến vào tiếp quản Hà Nội, người dân Thủ đô và các khu vực ngoại thành quanh đó rất hồi hộp, căng thẳng, bởi vì bề ngoài vẫn phải tỏ ra không có động thái gì để tránh sự nhòm ngó, để ý của những tên lính Pháp còn lại tại Hà Nội. Các buổi tối, không khí Hà Nội rất im ắng, mọi người rất ít ra đường mà chủ yếu ở trong nhà. Nhưng khi các cánh quân từ các hướng trở về, Hà Nội như bừng nở, bao nhiêu hồi hộp giờ được thay bằng cảm giác hân hoan, náo nức, khắp đường phố tràn ngập cở, hoa, những tiếng cười, những cái bắt tay rất chặt, dọc các tuyến đường, bà con còn mang hoa quả để sẵn đó cho các anh trên đường tiếp quản.

Tháng 2-1947, sau 60 ngày đêm khói lửa kiên cường, Trung đoàn Thủ đô rút khỏi nội thành Hà Nội với lời hẹn chiến thắng trở về. Người dân Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng đã trải qua chín năm kháng chiến trường kỳ để được chứng kiến giây phút lịch sử - Trung đoàn Thủ đô về tiếp quản Hà Nội trong khí thế chiến thắng.

Cựu chiến binh Bùi Gia Tuệ, năm 1954 là nguyên Thiếu uý, Trung đội trưởng quân báo, bác nhớ lại: Đón chào ngày tiếp quản, đơn tôi đã thức trắng đêm vì hồi hộp, sung sướng, chờ đợi giây phút trọng đại ấy. Chúng tôi tập kết ở Xuân Mai, rồi Mai Lĩnh, sau đó tôi đi theo hướng Hà Đông vào nội thành. Từ 5 giờ sáng chúng tôi đã bắt đầu hành trình. Sau khi tiếp quản, chúng tôi dừng chân tại Sân bay Bạch Mai. Chiều chúng tôi chào cờ 10-10 tại Cột Cờ. Khi chúng tôi đến đã thấy tất cả quân, binh chủng tề tựu đầy đủ. Tôi đi theo Đoàn cao xạ pháp 37 ly kéo vào nên được ngồi trên xe pháo. Khi tôi hỏi thăm, bà con cũng tâm sự, từ đêm trước bà con cũng thức suốt đêm và chọn bộ quần áo đẹp nhất để đón chào đoàn quân chiến thắng trở về. Tất cả người dân Hà Nội, nhất là xóm lao động (Yên Phụ), trước đó cứ chỗ nào có máy may là họ may cờ các cỡ cầm tay, treo cờ… đến nỗi đến ngày 10-10, tại các quầy hàng không còn mảnh vải đỏ, vải vàng nào. Sau ngày hôm đó, chúng tôi được phân công tăng cường ở các chốt để canh gác các khu vực. Tôi phụ trách trung đội các bồn chứa nước bảo vệ Nhà máy nước Yên Phụ…

5h sáng ngày 10-10-1954, lệnh giới nghiêm vừa hết, cả Thành phố náo nhiệt hẳn lên. Nhà thờ mở cửa chào đón ngày mới, Ngày giải phóng Thủ đô. Phố xá lúc này rực rỡ cờ hoa, biểu ngữ, cổng chào, những cái vẫy tay, nụ cười rạng rõ. Mọi người - ai cũng muốn lựa chọn cho mình bộ quần áo đẹp nhất, tươm tất nhất để ra đường chào đón đón quân chiến thắng trở về”.

8h sáng, các đơn vị trong Đại đoàn 308 quân phục chỉnh tề, huy hiệu “Chiến sĩ Điện Biên Phủ” cài trên ngực áo trở về trong lòng Nhân dân Hà Nội giữa một rừng cờ hoa trong sự đón mừng nồng nhiệt của đồng bào.

Đúng 15h ngày 10-10-1954, tại sân vận động Cột cờ (nay là sân Đoan Môn tại Hoàng thành Thăng Long), hàng trăm nghìn người dân Hà Nội đã trang nghiêm dự Lễ chào cờ do Ủy ban Quân chính thành phố tổ chức với sự tham gia của các đơn vị quân đội tham gia tiếp quản Thành phố.

Thiếu tá Ngô Kim Anh, Chính trị viên Tiểu đoàn Thiết giáp 47 chia sẻ: Là thế hệ sinh ra trong hòa bình, không được chứng kiến những phút giây lịch sử trọng đại của dân tộc nhưng qua tư liệu, mỗi khi nhìn lại thước phim: “Anh hùng Nguyễn Quốc Trị, Trung đoàn trưởng Trung đoàn Thủ đô và Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 54 Trần Đông dẫn đầu đội hình bộ binh tiến từ khu vực Mai Dịch qua ô Cầu Giấy, Kim Mã, Hàng Đẫy, vườn hoa Cửa Nam, Hàng Bông, Hàng Gai ra Bờ Hồ, qua Hàng Đào, chợ Đồng Xuân, Hàng Đậu, Cửa Bắc vào thành Hà Nội; từ phía Nam, đội hình bộ binh khác gồm Trung đoàn Tu Vũ và Đại đoàn do Trung đoàn trưởng Trung đoàn Tu Vũ chỉ huy từ Việt Nam Học xá lần lượt tiến qua Bạch Mai, phố Huế ra, ra Tràng Tiền rồi vòng về khu vực Đồn Thủy. Tiến sau đội hình bộ binh là đội hình cơ giới; hơn 100 xe Molotova nước sơn màu lá mạ, cánh cửa in phù hiệu sao vàng trên nền đỏ, nối đuôi nhau tiến vào nội thành; trên xe, các chiến sỹ ngồi ngay ngắn, súng dựa trên sàn, lưỡi lê tuốt trần sáng loáng. Hai bên đường, bà con hồ hởi nô nức đón chào”, quả thực tôi thực sự thấy thiêng liêng và xúc động. Tôi tự thấy rằng là thế hệ trẻ, chúng tôi hơn bao giờ hết cần phải trân trọng thành quả mà cha ông ta đã phải đổi bằng máu và nước mắt để giành lại độc lập tự do cho ngày hôm nay; tích cực ra sức luyện rèn, trau dồi kiến thức toàn diện, cùng Đảng ủy, chỉ huy đơn vị lãnh đạo Tiểu đoàn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, góp vào kết quả chung của toàn lực lưỡng vũ trang Thủ đô.

65 năm trôi qua, những người từng chứng kiến giây phút lịch sử đó người còn, người mất, xong trong ký ức của họ và cả với những thế hệ sau này, hình ảnh “Trùng trùng quân đi như sóng/Lớp lớp đoàn quân tiến về/Chúng ta đi nghe vui lúc quân thù đầu hàng, cờ ngày nào tung bay trên phố/Trùng trùng say trong câu hát, lấp lánh lưỡi lê sáng ngời/Chúng ta đem vinh quang sức dân tộc trở về/Cả cuộc đời tươi vui về đây/Năm cửa ô đón mừng đoàn quân tiến về/Như đài hoa đón mừng, nở năm cánh đào, chảy dòng sương sớm long lanh/Chúng ta ươm lại hoa sắc hương say ngày xa…” vẫn là dấu son chói lọi, còn mãi với thời gian.

Ngân Mỹ