Các đại biểu dâng hương tưởng niệm các chiến sĩ hy sinh tại Nhà tù Hỏa Lò

Trưng bày “Cung trầm tháng 7” là câu chuyện cảm động về ý chí kiên cường, sự hy sinh anh dũng của những chiến sĩ cách mạng, yêu nước khi bị địch bắt, giam trong ngục Hỏa Lò, gồm 3 nội dung: "Khát vọng non sông", "Dưới ngọn cờ hồng" và "Mãi mãi khắc ghi".

Nội dung thứ nhất "Khát vọng non sông" khắc họa những câu chuyện về gương hy sinh lẫm liệt của các chiến sĩ yêu nước, bị giam tại nhà tù Hỏa Lò đầu thế kỷ XX. Trước những trận đòn tra tấn thấu xương, hay cả khi cái chết cận kề, người chiến sĩ vẫn không hề run sợ. Sau khi hành quyết, những người đứng đầu như các ông Nguyễn Trị Bình, Đặng Đình Nhân, Nguyễn Văn Cốc còn bị thực dân Pháp bêu đầu ở các cửa ô. Riêng bà Nhiêu Sáu (Nguyễn Thị Ba) sau khi bị bắt còn bị nhét vào thùng gỗ có cắm đinh, lăn từ phố Cửa Nam về nhà tù Hỏa Lò. Do chế độ giam cầm hà khắc, bà hy sinh trong tù.

Năm 1912, nhà yêu nước Phan Bội Châu thành lập Việt Nam Quang phục Hội, chủ trương dùng vũ trang bạo động để đánh đổ cường quyền, giải phóng đất nước. Hội đã tiến hành một số vụ ám sát, bạo động nhằm gây tiếng vang, thức tỉnh đồng bào. Thực dân Pháp đàn áp, hơn 80 hội viên bị kết án tù giam, đi đày, khổ sai, chung thân, tử hình. Ngày 24-9-1913, 7 chí sĩ Việt Nam Quang phục Hội bị thực dân Pháp xử chém ngay trước cổng nhà tù Hỏa Lò để thị uy dân chúng. Đó là các chí sĩ: Nguyễn Khắc Cần, Phạm Văn Tráng, Vũ Ngọc Thúy, Phạm Đệ Quý…

Đến năm 1930, Việt Nam Quốc dân Đảng tiến hành cuộc khởi nghĩa Yên Bái. Bị thực dân Pháp phản công, dập tắt, những chiến sĩ của Đảng lần lượt bị bắt giam, tra tấn tại ngục thất Yên Bái. Sau khi xét xử, họ bị đưa về giam tại nhà tù Hỏa Lò, chờ ngày thi hành án. Ngày 16-6-1930, 13 yếu nhân của Đảng bị áp giải lên ngục thất Yên Bái để hành quyết, trong đó có các ông Nguyễn Thái Học, Phó Đức Chính. Trước giờ thi hành án, những người chiến sĩ vẫn hiên ngang đến giây phút cuối cùng. Dù không thành công nhưng tấm lòng sắt son, sự hy sinh vì nước của các chiến sĩ Việt Nam Quốc dân Đảng mãi được lưu truyền.

Với nội dung "Dưới ngọn cờ hồng", trưng bày khắc họa bước ngoặt to lớn trong lịch sử đất nước giai đoạn những năm 1930, khi Đảng Cộng sản Việt Nam chính thức được thành lập. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân Việt Nam đã giành được nhiều thắng lợi vẻ vang trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Hàng nghìn chiến sĩ bị thực dân Pháp bắt giam và hy sinh bất khuất vì nền độc lập, tự do của Tổ quốc, trong đó có những người con ưu tú, như các đồng chí: Nguyễn Phong Sắc, người trực tiếp chỉ đạo phong trào Xô Viết Nghệ - Tĩnh; Nguyễn Hoàng Tôn, một trong những đảng viên trẻ tuổi và đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam; Nguyễn Ngọc Vũ, Bí thư chính thức đầu tiên của Đảng bộ thành phố Hà Nội…

Các đại biểu tham quan Trưng bày “Cung trầm Tháng 7”

Ở nội dung thứ ba “Mãi mãi khắc ghi” nói về các hoạt động tri ân lớp người đi trước, thể hiện nét đẹp nhân văn của dân tộc.

Không gian trưng bày được thể hiện với hai màu chủ đạo: Đen và đỏ, với điểm nhấn là đài sen, thể hiện lòng biết ơn của thế hệ hôm nay đến những người đã dâng hiến trọn tuổi thanh xuân và tính mạng cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Tại sự kiện, đại biểu và công chúng tham gia lễ dâng hương tưởng niệm các chiến sĩ cách mạng tại đài tưởng niệm; nghe thuyết minh kết hợp xem hoạt cảnh về cuộc đấu tranh của tù chính trị, cũng như hoạt cảnh về những ngày tháng cuối cùng của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh - Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ trong xà lim tử hình của nhà tù Hỏa Lò; gặp gỡ các nhân chứng lịch sử là cựu tù chính trị nhà tù Hỏa Lò năm xưa, như các đồng chí: Nguyễn Tiến Hà, Dương Tự Minh, Hoàng Quân Tạo…

Trưng bày “Cung trầm Tháng 7” ra mắt ngày 20-7-2022 và kéo dài đến hết ngày 31-10-2022 tại di tích nhà tù Hỏa Lò (số 1 Hỏa Lò, Trần Hưng Đạo, Hoàn Kiếm, Hà Nội).

Thuỳ Dương – Ngọc Trâm