Sau khi mở rộng địa giới hành chính, số lượng công trình thủy lợi của thành phố Hà Nội quản lý rất lớn, trong đó rất nhiều công trình đã được xây dựng từ những năm 70, 80 của thế kỷ trước. Đặc biệt, sau trận mưa lũ lịch sử cuối tháng 10/2008, nhiều công trình thủy lợi bị hư hỏng, xuống cấp nghiêm trọng khiến hiệu quả phục vụ sản xuất nông nghiệp bị suy giảm.

Hiện nay, hệ thống thủy lợi của Thành phố hiện có 35.190 tuyến dẫn, chuyển nước, 2.213 trạm bơm, 95 hồ chứa nước, 117 đập dâng, 48.772 cống, xi phông, cầu máng... bảo đảm cấp nước tưới chủ động cho 112.715ha sản xuất nông nghiệp. Hệ thống này còn đảm nhiệm tiêu thoát nước cho 212.889ha sản xuất nông nghiệp và dân cư khu vực nông thôn. Trước năm 2017, Thành phố giao các doanh nghiệp thủy lợi quản lý hệ thống thủy lợi liên tỉnh, liên huyện, liên xã và một số công trình đầu mối, các hồ chứa có dung tích từ 500.000m3 trở lên, hoặc có chiều cao đập từ 12m trở lên, đập dâng có chiều cao từ 10m trở lên. UBND các quận, huyện, thị xã quản lý hệ thống thủy lợi độc lập, các hồ chứa nước có dung tích nhỏ hơn 500.000m³, hoặc chiều cáo đập dưới 12m, đập dâng có chiều cao dưới 10m và hệ thống thủy lợi nội đồng. Nhưng từ năm 2017 đến nay, Thành phố thống nhất quản lý toàn bộ lĩnh vực thủy lợi trên địa bàn Thành phố.

Đầu tư nâng cấp hệ thống thủy lợi nhằm phát triển nông nghiệp, phục vụ Nhân dân, Thành phố đã thực hiện đổi mới, sắp xếp lại hệ thống doanh nghiệp khai thác công trình thủy lợi, kiện toàn bộ máy quản lý Nhà nước về lĩnh vực thủy lợi cho phù hợp, nhằm tách bạch chức năng quản lý Nhà nước và chức năng quản lý đặt hàng. Cùng với đó, UBND Thành phố cho phép thành lập Ban Quản lý dịch vụ thủy lợi trực thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Ban là cơ quan trực tiếp ký hợp đồng đặt hàng, kiểm tra giám sát việc thực hiện hợp đồng đặt hàng, nghiệm thu thanh lý hợp đồng đặt hàng với các doanh nghiệp quản lý khai thác công trình thủy lợi trên địa bàn Thành phố.

Bên cạnh đó, Thành phố luôn quan tâm đầu tư để cải tạo và xây dựng mới các công trình thuỷ lợi. Từ năm 2008 đến nay, đã có hơn 800 công trình thủy lợi được đầu tư cải tạo sửa chữa, nâng cấp bằng nguồn vốn sự nghiệp kinh tế ngân sách Thành phố, với tổng mức đầu tư khoảng 1.200 tỷ đồng. Các doanh nghiệp thủy lợi cũng đã sử dụng nguồn vốn sửa chữa thường xuyên sửa chữa, nâng cấp công trình thủy lợi. Một số hồ chứa trên địa bàn đã được đầu tư cải tạo, nâng cấp, như: Hồ chứa nước Đồng Mô - Ngải Sơn (thị xã Sơn Tây) với kinh phí 71 tỷ đồng; hồ chứa nước Đồng Sương (huyện Chương Mỹ) với kinh phí 67 tỷ đồng; hồ chứa nước Xuân Khanh (thị xã Sơn Tây) với kinh phí hơn 26 tỷ đồng...

Đồng thời, Thành phố đã và đang tập trung đầu tư xây dựng các dự án trọng điểm, như: Tiếp nước, cải tạo khôi phục sông Tích từ Lương Phú, xã Thuần Mỹ, huyện Ba Vì; Trạm bơm tiêu Yên Nghĩa (tiêu thoát nước cho 6.300ha khu vực phía Tây thành phố Hà Nội); đồng thời, triển khai các công trình theo quy hoạch, như: Nạo vét trục chính sông Nhuệ; xây dựng, cải tạo các trạm bơm Nhân Hiền, Lễ Nhuế II, Bình Phú, Xém, Ngoại Độ, Đan Hoài, Hồng Vân... Ngoài ra, trong những năm gần đây, việc áp dụng công nghệ, kỹ thuật tưới tiết kiệm nước đã được áp dụng hiệu quả đối với các diện tích trồng màu và cây ăn quả của Thành phố.

Tuy nhiên, công tác phát triển hệ thống thủy lợi còn tồn tại nhiều bất cập, thách thách. Do quá trình đô thị hóa nhanh, phát triển sản xuất trên địa bàn Thành phố thời gian qua dẫn đến việc xả nước thải không qua xử lý hoặc xử lý chưa đạt tiêu chuẩn vào hệ thống công trình thủy lợi ngày càng phức tạp. Hiện nay, theo thống kê của các doanh nghiệp thủy lợi Thành phố, trong tổng số 1.869 điểm xả thải vào hệ thống công trình thủy lợi do các doanh nghiệp quản lý, có rất ít cơ sở sản xuất, bệnh viện được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cấp giấy phép xả nước thải, số còn lại đều không có giấy phép.

Trên địa bàn Thành phố có 95 hồ chứa, nhưng đập đều là đập đất, qua thời gian dài đưa vào khai thác sử dụng, nhiều hồ chứa đã xuống cấp, nhiều hồ chứa nước nhỏ chưa được xây dựng quy trình vận hành. Các hư hỏng chủ yếu do: Lòng hồ bồi lắng làm giảm dung tích hồ chức; thân đập bị thấm, xuất hiện các tổ mối, cổng lấy nước hư hỏng, xuống cấp…

Trước những yêu cầu về phát triển của các ngành kinh tế, dân sinh, phòng, chống lũ, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, các doanh nghiệp thủy lợi tăng cường tuyên truyền nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương và nhân dân về quản lý, khai thác, bảo vệ công trình thủy lợi. Cùng với đó, các địa phương vẫn phải duy trì phong trào làm thủy lợi nội đồng để phục vụ cho chính nông dân và địa phương của mình. Nông dân cần có trách nhiệm, không phó mặc cho các doanh nghiệp, phải cùng tham gia với chính quyền và doanh nghiệp để khai thác hiệu quả công trình, sử dụng tiết kiệm nguồn nước, phục vụ lợi ích cho chính mình.

Phú Trần – Vi Yến