Đoàn rước bánh trôi tại Lễ hội Đền Hát Môn

Trong thời kỳ đấu tranh giành lại nền tự chủ của dân tộc, Hai Bà Trưng đã phát động, kêu gọi nhân dân đứng lên đánh đuổi quân Đông Hán xâm lược. Cuộc khởi nghĩa thắng lợi, nước ta giành quyền tự chủ trong 3 năm (40-43). Tuy nhiên, đến năm 42, vua Hán cử tướng Mã Viện đem hàng vạn binh lính sang tái xâm lược nước ta. Do tương quan lực lượng quá chênh lệch, đến năm 43 quân của Hai Bà Trưng không đủ sức kháng cự quân xâm lược. Tương truyền, trên đường rút quân, Hai Bà đã dừng chân gần dòng sông Hát, ăn bánh trôi, sau đó gieo mình xuống dòng Hát giang để tránh sa vào tay giặc, hôm đó là ngày mùng 6 tháng 3 Âm lịch.

Theo lời kể của các cụ cao niên, tục rước bánh trôi dâng lên Hai Bà đã có từ xa xưa, nhưng chưa được mở rộng và số lượng người tham gia rất ít, chủ yếu là các cụ già trong làng. Tuy nhiên, từ năm 2000, tục rước bánh trôi đã lan tỏa khắp các các thôn trong xã Hát Môn và trở thành một nghi lễ quan trọng, nét văn hóa đặc sắc, độc đáo của Lễ hội Đền Hát Môn.

Hằng năm, cứ đến đầu tháng 3 Âm lịch, các thôn, xóm tấp nập chuẩn bị những viên bánh đẹp nhất, ngon nhất để dâng lên Hai Bà. Đặc biệt, người dân nơi đây rất coi trọng nguyên liệu làm bánh. Họ luôn lựa chọn gạo nếp mới, thơm, ngon để làm bánh. Gạo làm bánh được giã bằng cối, chày rất kỳ công, cẩn thận. Nước làm bánh phải được chắt lọc từ những giọt nước tinh khiết nhất. Bánh trôi được làm hết sức công phu, khi chín có màu trắng trong, tròn đều, không nát và đặc biệt phải là bánh chay.

Lễ hội Đền Hát Môn diễn ra vào ngày mùng 6 tháng 3 Âm lịch, chính vì vậy, để chuẩn bị cho ngày Đại lễ, ngay từ tối mùng 5, tất cả các cụ già trong làng, phụ nữ, đoàn viên, thanh niên… đều tập trung cùng nhau làm bánh trôi.

Lễ hội Đền Hát Môn diễn ra vào ngày mùng 6 tháng 3 Âm lịch 

Sáng ngày mùng 6 tháng 3 Âm lịch, sau phần rước lễ làng, các thôn tập trung tại trụ sở UBND xã để rước bánh về Đền Hát Môn. Mỗi thôn đều làm 20 mâm bánh, mỗi mâm trên 10 đĩa và số lượng người rước bánh là 20 người. Người rước bánh phải là phụ nữ, có phẩm chất tốt, đảm đang; mặc áo dài truyền thống để tôn nên nét đẹp duyên dáng của người phụ nữ Việt Nam. Tại mỗi mâm bánh trôi dâng lễ, mỗi thôn sẽ chọn một đĩa bánh trôi ngon nhất, đẹp nhất để thành kính dâng lên Hai Bà. Số bánh còn lại sẽ mời du khách thập phương về trảy hội thụ lộc.

Tục rước bánh trôi, không biết có tự bao giờ những đã in sâu trong tâm khảm của mỗi người dân Hát Môn. Dù họ đi đâu, về đâu cũng luôn mang trong mình một lời thề: trước ngày mùng 6 tháng 3 Âm lịch sẽ không ai ăn bánh trôi để thể hiện lòng thành kính của họ đối với Hai Bà Trưng, chưa đến ngày giỗ của Hai Bà, Hai Bà chưa hưởng thì chưa ăn bánh.

Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, nhưng phong tục rước bánh trôi trong Lễ hội đền Hát Môn vẫn có một sức sống lạ kỳ, thể hiện tryền thống uống nước nhớ nguồn và lòng tôn kính, biết ơn Hai Bà Trưng. Nhân dân huyện Phúc Thọ sẽ luôn giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc góp phần tô điểm thêm cho nền văn hóa xứ Đoài.

Nguyễn Thị Tuyết