Từ thực trạng nhức nhối…

Nhiều năm qua, vi phạm trật tự xây dựng tại Hà Nội diễn biến phức tạp. Hàng loạt công trình sai phép, không phép, vượt quy hoạch tồn tại dai dẳng nhưng chưa thể xử lý dứt điểm. Thậm chí, nhiều chủ đầu tư chưa hoàn tất nghiệm thu, chưa đầy đủ thủ tục pháp lý đã bàn giao căn hộ cho cư dân vào ở, tạo nên những hệ lụy xã hội nghiêm trọng.

Điển hình cho tình trạng này là 12 dự án do các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Mường Thanh làm chủ đầu tư (như CT6 Kiến Hưng, CT5 Tân Triều, các tòa HH1 đến HH4 Linh Đàm, CT8, CT10 Đại Thanh, Kim Văn Kim Lũ, Khu nhà ở Xa La...). Báo cáo kiểm tra cho thấy sai phạm tại các dự án này mang tính chất toàn diện: tự ý tăng diện tích sàn, chia nhỏ căn hộ, nâng số lượng căn hộ từ 6.759 căn theo quy hoạch ban đầu lên tới 24.943 căn (tăng 18.184 căn hộ).

Sự bùng nổ dân số cơ học tại các khu vực này đã chất tải nặng nề lên hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội, làm giảm chất lượng sống của cư dân, đồng thời phát sinh các đợt khiếu kiện kéo dài do người mua nhà không được cấp Giấy chứng nhận (sổ đỏ).

…Đến bài toán “thượng tôn pháp luật” gắn liền với an sinh

Xử lý triệt để các sai phạm trên là đòi hỏi cấp thiết. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất là các công trình đã đi vào hoạt động từ lâu, cư dân sinh sống ổn định. Nếu áp dụng biện pháp cưỡng chế, tháo dỡ toàn bộ phần diện tích vi phạm theo quy trình thông thường sẽ dẫn đến nguy cơ mất ổn định trật tự, ảnh hưởng trực tiếp đến hàng vạn hộ dân.

Nghị quyết vừa được HĐND Thành phố thông qua được đánh giá là chưa từng có tiền lệ, mang tính đột phá khi phân loại cụ thể các hình thức xử lý:

Tồn tại có điều kiện, áp dụng đối với công trình/phần công trình bảo đảm an toàn chịu lực, phòng chống cháy nổ, không ảnh hưởng đến khu vực lân cận, đáp ứng chuẩn kỹ thuật hoặc có phương án khắc phục khả thi.

Bắt buộc phá dỡ, áp dụng đối với công trình/phần công trình không bảo đảm an toàn, không có phương án khắc phục, hoặc xây dựng sai chức năng quy hoạch hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội.

Đáng chú ý, Nghị quyết siết chặt trách nhiệm tài chính của chủ đầu tư. Doanh nghiệp vi phạm phải nộp lại toàn bộ số lợi bất hợp pháp. Đồng thời, chủ đầu tư phải chi trả toàn bộ chi phí di dời, phá dỡ, cải tạo hạ tầng. Nghị quyết quy định cứng: Tuyệt đối không sử dụng ngân sách nhà nước để chi trả thay cho sai phạm của doanh nghiệp.

Về phía người dân, Nghị quyết dành cơ chế bảo vệ tối đa: Hộ dân thuộc diện di dời do phá dỡ hoặc chuyển đổi công năng được nhận bồi thường và ưu tiên mua/thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm (hoặc mua nhà tại các dự án khác của chủ đầu tư). Hộ dân có nguồn thu nhập duy nhất từ kinh doanh tại phần khối đế bị chuyển đổi công năng được hỗ trợ 1 lần tương đương 6 tháng lương tối thiểu vùng để ổn định cuộc sống.

Đẩy mạnh phân cấp, quyết liệt tổ chức thực hiện

Thảo luận tại hội trường, các đại biểu HĐND Thành phố thống nhất cao với tính cần thiết của Nghị quyết, đồng thời lưu ý những thách thức khi triển khai: nhiều dự án kéo dài 15–20 năm, hồ sơ gốc thất lạc, việc xác định nghĩa vụ tài chính phức tạp, nguy cơ phát sinh khiếu kiện nếu phương án di dời chưa tạo được sự đồng thuận.

Giải trình trước HĐND, Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Dương Đức Tuấn cho biết, UBND Thành phố sẽ thiết lập 12 phương án khắc phục hậu quả chi tiết cho từng dự án. Trên cơ sở phân cấp, thẩm quyền tổ chức thực hiện được giao cho Chủ tịch UBND cấp xã/phường. Thành phố cùng các sở, ngành chuyên môn sẽ đồng hành, hướng dẫn sát sao về pháp lý, kỹ thuật và phương án tạm cư, bảo đảm không để cán bộ cơ sở đơn độc trước rủi ro pháp lý.

Thông qua Nghị quyết đặc thù giải quyết tồn tại cho 12 dự án vi phạm, HĐND thành phố Hà Nội không chỉ tháo gỡ "cục máu đông" pháp lý cho hàng nghìn hộ dân, mà còn thể hiện quyết tâm cụ thể hóa các cơ chế vượt trội của Luật Thủ đô. Sự kết hợp hài hòa giữa kỷ cương quản lý đô thị và chính sách nhân văn vì nhân dân sẽ là tiền đề quan trọng để Hà Nội phát triển văn minh, hiện đại và bền vững trong giai đoạn mới.

Bảo Vy - Thanh Thuỷ