Đoàn công tác tham gia khảo sát tại các di tích trên địa bàn xã Minh Châu

Theo các nguồn tư liệu lịch sử và thư tịch Hán Nôm, Minh Châu từng tồn tại hệ thống miếu thờ ba vị Thủy thần gắn với đời sống cư dân sông nước nơi giao thoa của sông Hồng, sông Đà và sông Lô. Tuy nhiên, trải qua biến động lịch sử và tác động của thiên tai, các dấu tích hiện không còn, đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc khảo cứu, xác định không gian và phương án phục dựng phù hợp với giá trị truyền thống.

Trong khuôn khổ chương trình, đoàn khảo sát đã làm việc tại khu vực dự kiến phục dựng thuộc thôn Chu Chàng, đồng thời khảo sát các di tích hiện hữu như đình - chùa xóm Thượng, đình – chùa xóm Hạ nhằm đánh giá tổng thể cảnh quan, giá trị văn hóa và khả năng kết nối không gian di sản. Đây được xem là cơ sở thực tiễn quan trọng để định hình phương án bảo tồn gắn với phát triển.

Phát biểu tại buổi làm việc, đồng chí Bùi Thái Sơn, Phó Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch UBND xã Minh Châu nhấn mạnh định hướng phát triển địa phương dựa trên lợi thế xã đảo duy nhất của Thủ đô, trong đó xác định phát triển du lịch theo hướng kết hợp hài hòa giữa giá trị văn hóa – lịch sử và hệ sinh thái sông nước. Trọng tâm là xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa tâm linh gắn với trải nghiệm, nghỉ dưỡng, tạo dấu ấn riêng cho Minh Châu.

Các chuyên gia tham gia khảo sát đã đưa ra nhiều gợi mở có giá trị. Giáo sư Lê Văn Lan cho rằng việc phục hồi di tích cần đặt trong tầm nhìn dài hạn, hướng tới hình thành quần thể văn hóa – du lịch – tâm linh có tính liên kết vùng, thay vì phục dựng đơn lẻ. Định hướng kết hợp tín ngưỡng thờ Thủy thần và Sơn thần theo triết lý dân gian, đồng thời tăng cường kết nối hạ tầng với các điểm di sản lân cận, được xem là hướng đi có chiều sâu.

Ở góc độ nghiên cứu văn hóa, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Lâm Biền nhấn mạnh giá trị đặc sắc của văn hóa cư dân sông nước tại Minh Châu vẫn còn được lưu giữ, cần được nhận diện đầy đủ để làm nền tảng cho việc phục dựng. Việc bảo tồn các di tích hiện có cần được thực hiện song song với nghiên cứu hệ thống tín ngưỡng, từ đó lựa chọn không gian tái hiện phù hợp với yếu tố linh thiêng truyền thống.

Nhà nghiên cứu Đặng Bằng bổ sung thêm cơ sở lịch sử về khu vực bãi Liễu, gắn với cộng đồng chài lưới và tín ngưỡng thờ Thủy thần từ thế kỷ XVI–XVII. Theo đó, việc phục dựng cần dựa trên hệ thống sắc phong, thần tích và tư liệu dân gian để xác định chính xác đối tượng thờ tự, đồng thời xây dựng nội dung thuyết minh phục vụ phát triển du lịch, nhất là khai thác lợi thế kết nối bằng đường thủy.

Dự kiến, hội thảo khoa học sẽ được tổ chức vào tháng 4-2026 nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc lập hồ sơ, đề xuất chủ trương đầu tư. Việc phục hồi Miếu/Đền Thủy Thần không chỉ góp phần bảo tồn di sản văn hóa mà còn mở ra hướng phát triển mới, đưa Minh Châu trở thành điểm đến văn hóa – du lịch đặc sắc của Thủ đô trong tương lai.

Lê Thị Thu