Đồng chí Nguyễn Đình Sơn, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hát Môn phát biểu tại hội thảo

Theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ ngày 28-4-2026, nhiệm vụ lập quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt đền Hát Môn được phê duyệt với tổng diện tích khoảng 58,42 ha. Đây là dấu mốc quan trọng, mở ra cơ hội bảo tồn và phát huy giá trị di tích gắn với cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, đồng thời đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân và du khách.

Phát biểu đề dẫn, Phó Chủ tịch UBND xã Hát Môn Tô Xuân Quân cho biết, đền Hát Môn là nơi thờ Hai Bà Trưng - hai nữ anh hùng dân tộc đã phất cờ khởi nghĩa giành lại độc lập dân tộc năm 40 sau Công nguyên. Đồng thời, đây cũng là địa điểm gắn với sự kiện Hai Bà Trưng lập đàn thề tế cờ trước khi xuất quân.

Theo các nguồn thần tích, thần phả, hệ thống tướng lĩnh tham gia cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng hiện được thờ phụng tại nhiều đình, đền ở Hà Nội và các địa phương, gồm nhiều danh tướng nữ như Bát Nàn, Lê Chân, Thánh Thiên, Thiều Hoa… cùng các tướng lĩnh nam như Đỗ Năng Tế, Hoàng Đạo, Hoàng Thông,… Việc nghiên cứu không gian thờ các tướng lĩnh tại khu vực mở rộng được đánh giá là phù hợp, góp phần tôn vinh tinh thần đoàn kết, ý chí quật cường của nghĩa quân Hai Bà Trưng.

Lãnh đạo xã Hát Môn cho biết, phương án bố trí không gian thờ tại khu vực mở rộng cũng nhằm bảo vệ vùng lõi di tích hiện hữu, hạn chế áp lực quá tải và đảm bảo gìn giữ giá trị nguyên gốc của quần thể di tích, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.

Tại hội thảo, các đại biểu và nhà khoa học thống nhất đánh giá cao việc địa phương chủ động tổ chức tham vấn ý kiến chuyên gia trước khi triển khai dự án.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Văn Bài, nguyên Cục trưởng Cục Di sản văn hóa, cho rằng xu hướng bảo tồn hiện nay là “bảo tồn thích ứng”, trong đó di sản vừa được gìn giữ vừa phục vụ đời sống đương đại. Ông đề nghị không xây dựng công trình mới trong khu vực bảo vệ I, có thể nghiên cứu bố trí tại khu vực bảo vệ II, đồng thời bảo đảm yếu tố kiến trúc truyền thống, tránh sao chép mô hình ngoại lai.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Nhuệ, nguyên Viện trưởng Viện Sử học Việt Nam, nhấn mạnh việc cần tiếp tục khai thác hệ thống tư liệu lịch sử như thần tích, sắc phong, văn bia, thư tịch cổ để củng cố cơ sở khoa học. Ông cũng gợi ý nghiên cứu phương án thờ chung các tướng lĩnh để đảm bảo tính khái quát, hạn chế tranh luận về thứ bậc thờ tự.

Nhà nghiên cứu Đặng Bằng, nguyên Phó Trưởng ban Quản lý di tích Hà Nội, cho rằng việc mở rộng đền Hát Môn là chủ trương đúng đắn, song cần phân định rõ yếu tố lịch sử và tín ngưỡng, tổ chức không gian thờ trang trọng, hài hòa, tránh dàn trải. Trong khi đó, Tiến sĩ Phạm Văn Ánh (Viện Văn học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) đề xuất ứng dụng công nghệ số như mã QR để giới thiệu thân thế, sự nghiệp các danh tướng, đồng thời nghiên cứu hệ thống tượng danh tướng phục vụ giáo dục và du lịch văn hóa.

Phát biểu kết luận hội thảo, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hát Môn Nguyễn Đình Sơn khẳng định việc tổ chức hội thảo nhằm tập hợp ý kiến chuyên gia, làm cơ sở khoa học, lịch sử và pháp lý cho việc xây dựng dự án. Sau hội thảo, địa phương sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến đóng góp để hoàn thiện đề án, bảo đảm tính khoa học, khách quan và phù hợp với giá trị của di tích quốc gia đặc biệt.

Các ý kiến tại hội thảo được đánh giá là nguồn tư liệu quan trọng, góp phần định hướng công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị đền Hát Môn trong thời gian tới, đồng thời mở ra hướng phát triển du lịch văn hóa gắn với di sản, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương theo hướng bền vững.

Hồng Thanh Nguyễn