Di tích Quốc gia đặc biệt đình Hạ Hiệp

Hát Môn là địa danh lịch sử gắn liền với cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng năm 40 đầu công nguyên, nơi Hai Bà Trưng dựng cờ khởi nghĩa, hội binh, lập đàn thề tế trời đất trước khi ra trận. Hội thề Sông Hát - hội thề non nước đầu tiên trong lịch sử dân tộc Việt Nam - đã trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, của ý chí giành độc lập, tự chủ. Nằm trong cái nôi của văn hóa xứ Đoài, người dân xã Hát Môn hun đúc truyền thống cần cù, sáng tạo trong lao động sản xuất, bền bỉ trong cải tạo thiên nhiên, kiên cường trong đấu tranh chống thiên tai và giặc ngoại xâm; đồng thời là vùng đất trọng học, nhiều người đỗ đạt, thành danh, giàu lòng yêu quê hương, đất nước.

Trên nền tảng lịch sử ấy, các giá trị văn hóa ở Hát Môn được lưu giữ đa dạng, phong phú cả về vật thể và phi vật thể, trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng cho sự phát triển. Toàn xã hiện có 87 di tích, trong đó 44 di tích đã được xếp hạng, nổi bật với 2 di tích Quốc gia đặc biệt là Đền Hát Môn thờ Hai Bà Trưng, đã được công nhận là điểm du lịch cấp thành phố, và Đình Hạ Hiệp. Lễ hội đền Hát Môn được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia; cùng với đó là 29 lễ hội truyền thống ở các thôn, làng được tổ chức chủ yếu vào mùa xuân, tạo nên không gian sinh hoạt văn hóa đặc sắc, giàu bản sắc cộng đồng.

Các trò diễn, trò chơi dân gian, nghi lễ tế lễ, rước kiệu cùng những cuộc thi sôi động đã trở thành “mạch sống” tinh thần của cư dân địa phương qua nhiều thế hệ. Nghệ thuật trình diễn dân gian Hát Trống quân và hát chèo Tam Thuấn tiếp tục được lưu giữ, trao truyền. Hát Môn cũng là quê hương của nhiều văn nghệ sĩ, trí thức có đóng góp cho đời sống văn hóa, nghệ thuật cả nước, góp phần khẳng định chiều sâu văn hóa và truyền thống hiếu học của vùng đất này.

Song song với hệ thống di sản, Hát Môn còn duy trì và phát triển 4 làng nghề truyền thống được thành phố công nhận gồm may mặc Thượng Hiệp; mộc, nội thất Phú An; mộc, nội thất Hát Môn và cắt may làng Táo. Các làng nghề không chỉ tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân mà còn bảo tồn, lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống, mở ra tiềm năng phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch trải nghiệm.

Nhận thức sâu sắc rằng bảo tồn văn hóa không đồng nghĩa với việc níu giữ quá khứ mà là làm cho giá trị truyền thống tiếp tục sống động trong đời sống hiện đại, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Hát Môn đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp: tu bổ, tôn tạo di tích; tổ chức lễ hội an toàn, văn minh; xây dựng đời sống văn hóa cơ sở; phát triển thiết chế văn hóa, thể thao; khuyến khích phong trào văn nghệ quần chúng gắn với xây dựng nếp sống văn minh, con người Hát Môn nghĩa tình.

Trong nhiệm kỳ 2025-2030, Đảng ủy xã xác định một trong bốn khâu đột phá là hoàn thành quy hoạch, đầu tư, tu bổ, nâng cấp các di tích lịch sử văn hóa, trọng điểm là đền Hát Môn và đình Hạ Hiệp; quản lý, sử dụng hiệu quả các thiết chế văn hóa; xây dựng người Hát Môn văn minh, nghĩa tình. Cùng với đó là định hướng phát triển du lịch trải nghiệm làng nghề - nông nghiệp gắn với du lịch văn hóa, lịch sử nhằm khai thác tối đa lợi thế đặc thù của địa phương.

Trên cơ sở định hướng chung và nền tảng văn hóa đặc sắc, Hát Môn từng bước khai thác tiềm năng du lịch văn hóa, du lịch tâm linh gắn với hệ thống di tích, lễ hội. Công tác quản lý, tổ chức lễ hội được tăng cường; các ấn phẩm tuyên truyền, quảng bá di sản được chú trọng; các sản phẩm du lịch, quà tặng gắn với làng nghề, nông sản địa phương được nghiên cứu, thiết kế phù hợp; mô hình chợ quê, khu trưng bày, giới thiệu sản phẩm nông nghiệp từng bước hình thành, tạo điểm nhấn cho hoạt động tham quan, trải nghiệm.

Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” được triển khai sâu rộng, gắn với xây dựng gia đình văn hóa, thôn văn hóa và thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội. Năm 2025, toàn xã có 16.949/17.611 hộ gia đình được công nhận danh hiệu “Gia đình văn hóa”, đạt 96,24%; 58/60 thôn được công nhận danh hiệu “Thôn văn hóa”, đạt 96,67%. Các giá trị mới về văn hóa, con người trong thời kỳ công nghiệp hóa, hội nhập dần được hình thành; công tác quản lý nhà nước về văn hóa được tăng cường, góp phần tạo môi trường văn hóa lành mạnh, xã hội ổn định để phát triển kinh tế.

Để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh trong kỷ nguyên mới, yêu cầu đặt ra là tiếp tục nâng cao nhận thức về vai trò của văn hóa như điểm tựa cho phát triển; tăng cường giáo dục truyền thống trong nhà trường và cộng đồng; chủ động nhận diện thách thức, chuẩn bị giải pháp phù hợp; đẩy mạnh liên kết vùng trong không gian văn hóa xứ Đoài; ứng dụng công nghệ thông tin, truyền thông đại chúng trong quảng bá di sản; đa dạng hóa nguồn lực đầu tư cho lĩnh vực văn hóa trên cơ sở bảo đảm yêu cầu quản lý.

Cùng với đó, việc nâng cao chất lượng hoạt động văn hóa, văn nghệ ở cơ sở; lồng ghép truyền dạy hát chèo, hát trống quân trong trường học; phát triển câu lạc bộ văn nghệ quần chúng; xây dựng văn hóa đọc trong cộng đồng sẽ góp phần giữ gìn, lan tỏa giá trị truyền thống, đồng thời tạo nền tảng cho học tập suốt đời và phát triển con người toàn diện.

Hát Môn hôm nay - vùng đất mới, khát vọng mới - đang tiếp nối truyền thống anh hùng bằng ý chí, trí tuệ và tinh thần đoàn kết của người dân. Trên nền tảng văn hóa bền vững, quê hương của nhị vị Trung Nữ vương đang từng bước khẳng định bản sắc, tạo động lực phát triển, hướng tới mục tiêu trở thành vùng đất văn minh, giàu bản sắc trong dòng chảy của thời đại mới.

Hồng Thanh Nguyễn