1. Cuộc kháng chiến trường kỳ vĩ đại của dân tộc ta chống thực dân Pháp kết thúc với Chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu chấn động địa cầu” năm 1954. Thực dân Pháp và can thiệp Mỹ buộc phải ký Hiệp định Giơnevơ về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình, cam kết tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của 3 nước trên bán đảo Đông Dương: Việt Nam, Lào và Campuchia. Nhưng đế quốc Mỹ đã nhanh chóng thể hiện dã tâm phá hoại Hiệp định Giơnevơ, hất cẳng Pháp, dựng lên chính quyền tay sai Ngô Đình Diệm. Chúng thực hiện chính sách thực dân mới, chia cắt đất nước ta và biến miền Nam thành nơi tràn ngập nhà tù, trại giam, trại tập trung.

Chưa kịp phục hồi sau 9 năm trường kỳ kháng chiến chống Pháp, cả dân tộc lại đối mặt ngay với thử thách thậm chí còn lớn hơn, mà thức tế là sau đó cả nước bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ chống Mỹ, cứu nước mất gần 21 năm. Nhưng tinh thần Việt Nam bất diệt không bao giờ chịu khuất phục cho đến khi giành được thắng lợi cuối cùng.

Trước tình thế mới, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại đã lãnh đạo quân và dân cả nước thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược. Thứ nhất là cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc, xây dựng miền Bắc thành căn cứ vững mạnh của cách mạng cả nước. Thứ hai là cách mạng dân tộc dân chủ Nhân dân ở miền Nam nhằm giải phóng miền Nam khỏi ách thống trị của đế quốc Mỹ và tay sai, thực hiện thống nhất nước nhà.

Dưới sự lãnh đạo tài tình của Đảng và Bác Hồ, trải qua gần 21 năm, cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta đã diễn ra vô cùng oanh liệt, vượt qua hàng loạt những thử thách to lớn do đế quốc Mỹ và tay sai đặt ra với những kế hoạch, chiến lược chiến tranh trong mỗi giai đoạn, từ chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”, “Chiến tranh cục bộ” đến “Việt Nam hóa chiến tranh”. Nhưng vượt lên tất cả, tinh thần đoàn kết, ý chí quyết tâm đấu tranh giành độc lập,  hòa bình và thống nhất toàn vẹn lãnh thổ đã được Nhân dân ta thể hiện mạnh mẽ, giành hết thắng lợi này đến thắng lợi khác và kết thúc bằng Đại thắng mùa xuân 30-4-1975 vô cùng đáng tự hào.

Trong hành trình vĩ đại ấy, quân và dân Thủ đô Hà Nội đã thực sự là tấm gương sáng ngời về tinh thần Việt Nam. Hà Nội thực sự là trái tim của cả nước, nơi hội tụ của lương tri và phẩm giá con người mà đỉnh cao là chiến thắng “Điện Biên Phủ trên không” tháng 12-1972, đập tan cuộc tập kích chiến lược bằng máy bay B52 của Mỹ, làm thay đổi cục diện chiến trường, cục diện chiến tranh. Đây là đòn quyết định buộc Mỹ phải ký Hiệp định Pari, rút hết quân ra khỏi miền Nam. Mặc dù buộc phải rút hết quân nhưng đế quốc Mỹ vẫn tiếp tục âm mưu dùng ngụy quân, ngụy quyền làm công cụ để thực hiện chủ nghĩa thực dân mới ở miền Nam Việt Nam.

Tháng 7-1974, Đảng ta chỉ đạo Bộ Tổng tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam xây dựng kế hoạch chiến lược giải phóng miền Nam trong hai năm 1975-1976 (nếu thời cơ đến sẽ hoàn thành ngay năm 1975). Diễn biến thực tế sau đó với những thắng lợi diễn ra toàn miền, đặc biệt là chiến thắng Phước Long đã củng cố vững chắc lòng tin. Đó cũng là lúc Trung ương Đảng ta nhận định thời cơ giải phóng hoàn toàn miền Nam đã đến.

Ngày 4-3-1975, Trung ương quyết định mở cuộc Tổng tiến công chiến lược bằng ba chiến dịch: Chiến dịch Tây Nguyên mở đầu bằng trận đột phá đánh chiếm Buôn Ma Thuột, giải phóng Tây Nguyên; chiến dịch giải phóng Huế-Đà Nẵng và chiến dịch Hồ Chí Minh. Ngày 26-4-1975, quân và dân ta bắt đầu chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, tiến công giải phóng Sài Gòn-Gia Định, buộc Tổng thống Ngụy Dương Văn Minh phải tuyên bố đầu hàng vô điều kiện vào 11 giờ 30 ngày 30-4-1975.

Đây là dấu mốc khẳng định thắng lợi hoàn toàn của cuộc chiến tranh chống Mỹ, cứu nước; hoàn thành trọn vẹn cách mạng dân chủ Nhân dân trên cả nước. Với thắng lợi này, đồng bào cả nước đã thực hiện được lời căn dặn của Bác Hồ kính yêu: "Đánh cho Mỹ cút, đánh cho Ngụy nhào; mở ra kỷ nguyên mới cho đất nước - kỷ nguyên độc lập,  tự do, thống nhất và vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

2. Thắng lợi của Nhân dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước là thành quả vĩ đại của sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội do Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh đạo. Đó là một trong những trang sử hào hùng và chói lọi nhất trên con đường dựng nước và giữ nước mấy ngàn năm của dân tộc. Đây còn là thắng lợi tiêu biểu của lực lượng cách mạng thế giới; góp phần thúc đẩy mạnh mẽ cuộc đấu tranh của nhân dân thế giới vì mục tiêu độc lập dân tộc,  hòa bình, dân chủ và tiến bộ xã hội; cổ vũ, động viên các dân tộc đang tiến hành công cuộc giải phóng dân tộc, chống chủ nghĩa đế quốc...

Chiến thắng để lại cho chúng ta rất nhiều bài học quý báu mà trong hoàn cảnh nào, nhất là trước những thử thách khó khăn, phải luôn ghi nhớ nằm lòng như thứ cẩm nang sống còn để chiến đấu và chiến thắng để bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Trong đó, sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam là nhân tố quyết định hàng đầu bảo đảm thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Do đó, trong mọi hoàn cảnh phải luôn luôn chú trọng xây dựng Đảng, nâng cao sức chiến đấu và phát huy hiệu lực lãnh đạo của Đảng.  Đồng thời, phát huy truyền thống yêu nước, chủ nghĩa anh hùng cách mạng, Nhân dân và các lực lượng vũ trang nhân dân một lòng đi theo Đảng, đi theo Bác Hồ, chiến đấu dũng cảm, ngoan cường, bền bỉ, lao động quên mình. Đặc biệt, cho dù thử thách có lớn đến đâu, một khi cả nước đoàn kết, thống nhất ý chí và hành động, trên dưới một lòng, triệu người như một thì chúng ta sẽ chiến thắng. Đó còn là tinh thần đoàn kết quốc tế, kết hợp sức mạnh của dân tộc với sức mạnh của thời đại, liên minh chiến đấu với các nước láng giềng, tạo thành sức mạnh tổng hợp để đánh thắng và chiến thắng.

Nhìn lại chiến thắng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước kết thúc bằng Đại thắng mùa Xuân năm 1975, chúng ta còn thấm nhuần những bài học giá trị về công tác lãnh đạo, chỉ đạo; bởi chỉ có xác định đường lối cách mạng đúng đắn, sáng tạo, phù hợp với đặc điểm của cách mạng Việt Nam chúng ta mới có thể chiến thắng. Đường lối đúng đắn, nhất quán, nhưng thực hiện phải rất chủ động, linh hoạt và sáng tạo. Thực tiễn kháng chiến chống Mỹ cứu nước đã cho thấy, chúng ta đã vận dụng một cách sáng tạo, linh hoạt phương pháp đấu tranh cách mạng, phương thức tiến hành chiến tranh toàn dân và nghệ thuật quân sự chiến tranh toàn dân, xây dựng và phát triển lý luận chiến tranh cách mạng, chiến tranh Nhân dân Việt Nam.

Và trên tất cả, chúng ta có tinh thần Việt Nam bất diệt!

Ngày nay, đất nước ta tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới đất nước và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Thời cơ nhiều, nhưng thách thức, nguy cơ cũng không ít. Trong bối cảnh đó, những bài học lịch sử là hành trang để ta vững tin vào bản thân mình, tự tin đối mặt với những khó khăn, sẵn sàng nắm bắt thời cơ, giành chiến thắng trên các mặt trận, nhất là mặt trận kinh tế, tạo bước phát triển đột phá về văn hóa - xã hội, giữ ổn định chính trị, bảo đảm quốc phòng an ninh... xây dựng nước Cộng  hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân và vì dân, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Phan Đăng Khoa