Bộ trưởng Giao thông vận tải Nguyễn Văn Thể phát biểu trước khi trả lời chất vấn

Phải rà soát lại các công trình BOT

Trong phần trả lời chất vấn với trách nhiệm có liên quan, Phó Thủ tướng Chính phủ Trịnh Đình Dũng đã làm rõ thêm những nội dung có liên quan đến các vấn đề mà đại biểu Quốc hội và cử tri quan tâm.

Về vấn đề tình trạng chỉ định thầu cho một số ít doanh nghiệp, gây ra tình trạng lãng phí, thất thoát, gây bức xúc trong dư luận, Phó Thủ tướng chia sẻ: “Quan điểm của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ là phải thanh tra, kiểm tra tất cả các công trình đầu tư xây dựng xem việc chỉ định thầu có đúng pháp luật không, xem việc đầu tư các công trình đó có thực hiện đúng quy trình không, có việc thông đồng giữa các nhà thầu, thẩm định, tư vấn, thiết kế…. với các cán bộ nhà nước để tăng khối lượng, gây thất thoát không?”

Phó Thủ tướng Trịnh Đình Dũng tại phiên chất vấn

Về việc đầu tư các công trình theo hình thức BOT, Phó Thủ tướng cho rằng, đây là chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước, nhằm huy động nguồn vốn xã hội do yêu cầu đầu tư rất lớn mà khả năng đáp ứng của ngân sách hạn hẹp. Việc đầu tư này đã đạt được những kết quả quan trọng, góp phần thay đổi diện mạo giao thông cả nước, nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, nhiều công trình BOT đến nay cũng bộc lộ nhiều vấn đề: phí cao, thời gian thu phí kéo dài, vị trí đặt trạm không hợp lý, gặp phải phản ứng mạnh mẽ của người dân. Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo như yêu cầu Bộ Giao thông vận tải phải rà soát lại, từ đó đưa ra chi phí và thời gian thu phí hợp lý, khắc phục những bất cập, bảo đảm hài hòa lợi ích của nhà đầu tư và người dân.

Phó Thủ tướng cũng cho biết, Chính phủ tiếp tục rà soát về mặt luật pháp, khắc phục các kẽ hở làm thất thoát tài sản nhà nước, tiếp tục rà soát các dự án BOT từ thiết kế, đầu tư cho đến nghiệm thu cho đến đưa vào sử dụng. Sắp tới, trên cơ sở hạ tầng của từng giai đoạn, xây dựng kế hoạch phát triển công trình xây dựng giao thông phù hợp, xác định rõ công trình nào là BOT, công khai để người dân biết, kiểm tra và giám sát. Đặc biệt, Phó Thủ tướng cho biết, chỉ đầu tư BOT trên tuyến đườngmới, không đầu tư BOT trên tuyến đường độc đạo.

Phó Thủ tướng cũng cho biết sẽ có cơ chế khuyến khích các địa phương chủ động giải phóng mặt bằng, tạo quỹ đất sạch và đấu giá thay vì chỉ định thầu…

Đối với hình thức đầu tư BT mà một số đại biểu nêu gây thất thoát vốn và tài sản nhà nước, gây bức xúc trong dư luận, Phó Thủ tướng cho biết, sẽ yêu cầu tất cả các bộ, ngành, địa phương rà soát các dự án BT trong nước, đồng thời xác định giá trị đất tại thời điểm giao cho nhà đầu tư sử dụng, cũng như rà soát giá trị công trình BT và các quy định pháp luật có liên quan.

Phát biểu kết luận, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân cho biết, phiên chất vấn nhóm vấn đề thứ nhất diễn sôi nổi với 36 câu hỏi của 18 đại biểu, và 21 lượt tranh luận.

Các đại biểu đặt câu hỏi thẳng thắn, cụ thể theo tinh thần, phản ánh những ý kiến trăn trở bức xúc của người dân. Lần đầu tiên trả lời chất vấn trước Quốc hội, Bộ trưởng Giao thông vận tải Nguyễn Văn Thể đã cơ bản bao quát vấn đề, nắm bắt thực trạng các vấn đề để làm rõ hầu hết những vấn đề đại biểu chất vấn. Bộ trưởng cũng thẳng thắn nhận trách nhiệm về những hạn chế của ngành thời gian qua. Tuy nhiên, còn một số vấn đề chưa được các đại biểu hài lòng, tranh luận thêm.

Qua chất vấn, các đại biểu quan tâm nhiều vấn đề về quy hoạch, quản lý quy hoạch, kết cấu hạ tầng giao thông, chất lượng giao thông còn nhiều yếu kém, lạc hậu; mất cân đối trong đầu tư phát triển... Nhiều vấn đề về chất lượng đào tạo lái xe, ý thức người tham gia giao thông còn kém nên tai nạn giao thông còn nghiêm trọng. Việc đầu tư dự án BOT thời gian qua nhiều hạn chế thiếu xót, gây phản ứng trong dư luận. Hạn chế yếu kém trên có nguyên nhân từ hệ thống chính sách pháp luật chưa đồng bộ nhưng cũng xuất phát từ khâu điều hành quản lý.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị Bộ trưởng và bộ, ngành liên quan tiếp thu đầy đủ ý kiến đại biểu và tiếp tục rà soát đánh giá toàn bộ hệ thống kết cấu giao thông, quy hoạch giao thông trong đó chú trọng đường sắt quốc gia, đường sắt trên trục bắc - nam.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, ngành giao thông vận tải cần sớm dứt điểm giải quyết một số dự án giao thông lớn; giải quyết dự án kéo dài tiến độ, tăng vốn đầu tư; sử dụng có hiệu quả vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước; có phương án đầu tư phát triển ngành đường sắt cân đối với ngành vận tải khác; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành giao thông…

“Rà soát toàn bộ hệ thống các trạm thu phí đường bộ để xử lý những tồn tại vướng mắc trong thực tế. Triển khai kết nối hệ thống thông tin dữ liệu về thu phí để bảo đảm sự công khai, minh bạch. Đến hết năm 2019 trên cả nước phải dùng trạm thu phí tự động không dừng. Đối với các trạm thu phí đặt không đúng vị trí, không phù hợp, đề nghị Bộ trưởng có các phương án xử lý dứt điểm nhanh, tăng cường công tác thanh tra kiểm tra giám sát để xử lý nghiêm sai phạm”, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân nói.

Chưa quyết toán làm sao xác định mức thu phí BOT?

Cuối buổi sáng, đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương (Ninh Thuận) đặt vấn đề: trả lời đại biểu Nguyễn Phước Lộc (TP Hồ Chí Minh) về việc công khai thu phí BOT, Bộ trưởng cho hay chưa công khai được thu phí BOT bởi vì đang đợi quyết toán.

Đại biểu này nêu câu hỏi: “Vậy xin hỏi Bộ trưởng tại sao chưa quyết toán, chưa biết tổng mức đầu tư thì dựa vào cơ sở nào để xác định mức thu phí BOT và thời gian thu phí BOT trong khi việc thu phí này đã và đang được triển khai, như vậy có phải là đang áng chừng mức thu phí hay không?”.

Bộ trưởng có trả lời việc quyết toán này phải dựa vào địa phương, vậy xin Bộ trưởng cho cử tri biết khi nào việc quyết toán này sẽ hoàn tất?

Đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương chất vấn

Đầu giờ chiều, trả lời câu hỏi này, Bộ trưởng Giao thông vận tải cho biết, đến thời điểm này trong 58 dự án Bộ Giao thông vận tải đang tổ chức thu phí đã quyết toán 28 dự án. Trong 58 dự án này nhà đầu tư trình lên là 61.760 tỷ đồng, Bộ Giao thông vận tải đã thẩm định, thẩm tra và thống nhất với nhà đầu tư là 54.450 tỷ đồng. Hiện nay Bộ Giao thông vận tải và các nhà đầu tư đang xem xét 6.694 tỷ đồng.

“Nói lên điều này để biết rằng cả 58 dự án đều đã được quyết toán, trong đó có 19 dự án quyết toán toàn bộ, 39 dự án còn lại quyết toán gần như toàn bộ. Và chúng tôi đang tiếp tục làm việc với các nhà đầu tư để công khai minh bạch chi phí đầu tư”, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể nói.

Bộ trưởng cho biết, có 62 dự án liên quan đến địa phương, đã gửi lên Bộ 49 hồ sơ quyết toán về công tác giải phóng mặt bằng, hiện Bộ cùng với các địa phương đang tích cực kiểm tra, giám sát để quyết toán hạng mục giải phóng mặt bằng.

Giải thích về vấn đề tại sao công trình chưa quyết toán xong mà đã cho thu phí, Bộ trường cho rằng, một dự án BOT có thời hạn, khi đã nghiệm thu dù có thể chưa chính xác 100% nhưng công trình được đưa vào hoạt động sử dụng thì phải cho thu phí để thu hồi vốn cho nhà đầu tư, vì nếu dừng sẽ phát sinh lãi ngân hàng. “Chúng tôi đang cố gắng quyết toán một cách nhanh nhất, khi có kết quả kiểm toán dựa vào đó chúng tôi sẽ điều chỉnh phí sao cho hợp lý nhất”, Bộ trưởng Giao thông vận tải hứa.

Chưa hài lòng với câu trả lời của Bộ trưởng, đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương tranh luận tiếp: “Sáng nay khi trả lời đại biểu, Bộ trưởng nói chưa quyết toán được các dự án BOT nên chưa công khai vì để quyết toán phải dựa vào địa phương. Chiều nay, Bộ trưởng trả lời khác. Tôi cho rằng, bức xúc của người dân là mong muốn phải công khai việc thu phí của người dân là bao nhiêu mỗi ngày và công khai trên bảng điện tử tại trạm thu phí. Việc này khó khăn vướng mắc gì không mà Bộ trưởng không nói? Tới đây, Bộ trưởng có chỉ đạo công khai việc này không?”

Theo Bộ trưởng Giao thông vận tải, việc công khai ở các trạm thu phí hoàn toàn nằm trong tầm tay. Cuối năm nay, Bộ sẽ đưa các trạm BOT vào thu phí tự động. Ở đó có hệ thống máy vi tính giám sát thường xuyên, hàng ngày, hàng giờ. Khi chúng ta liên kết với hệ thống thu phí tự động thì đồng bộ các dữ liệu sẽ công khai, minh bạch, rõ ràng.

“Từ giờ tới cuối năm, chúng tôi sẽ trang bị tất cả các trạm thu phí từ Quốc lộ 1 đến đường Hồ Chí Minh qua Tây Nguyên hệ thống này để bà con giám sát chặt chẽ. Trước mắt, chúng tôi công khai trên trang web của Bộ Giao thông vận tải. Mong các vị đại biểu và bà con truy cập vào để xem xét tình hình các trạm thu phí BOT trên địa bàn”, Bộ trưởng nói.

Chưa chú trọng đầu tư cho đường sắt

Trong buổi chất vấn Bộ trưởng Giao thông vận tải, nhiều đại biểu đã quan tâm đến chất lượng cũng như dịch vụ đường sắt hiện nay chưa tương xứng với nhu cầu phát triển.

Đại biểu Tô Thị Bích Châu (thành phố Hồ Chí Minh) đưa ra ý kiến cử tri cho rằng chất lượng đường sắt hiện nay quá tải và đề nghị Bộ trưởng cho giải pháp cụ thể để tập trung nâng cao chất lượng hạ tầng phục vụ đường sắt và giảm tối đa tai nạn giao thông đường sắt.

Tương tự, đại biểu Dương Trung Quốc (Đồng Nai) chia sẻ: “Được thừa kế hệ thống đường sắt từ năm 1936, Việt Nam đã trở thành một trong những nước có được một hệ thống đường sắt hoàn thiện nhất ở Châu Á. Cách đây tám năm Quốc hội đã thẩm định và không tán thành việc xây dựng đường sắt cao tốc Bắc-Nam nhưng vẫn khẳng định cần thiết phải sớm có một đường sắt hoàn thiện, có tốc độ cao để đáp ứng như là một phương tiện xương sống của hệ thống giao thông của chúng ta, nhưng tám năm qua hệ thông đường sắt hầu như dẫm chân tại chỗ, phải chăng đầu tư làm đường bộ dễ chia sẻ lợi ích, trong khi đường sắt đầu tư lớn. Tôi muốn đề nghị Bộ trưởng nói rõ quan điểm của mình đối với đường sắt Việt Nam?”

Trả lời chất vấn hai đại biểu, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể cho biết, trong báo cáo với Quốc hội, Bộ Giao thông vận tải đã báo cáo rất rõ giao thông đường sắt mà đặc biệt đường sắt Bắc - Nam là một tuyến đường hết sức quan trọng đối với đất nước. Nếu giải quyết giao thông đường sắt tốt sẽ giảm tải cho đường bộ rất nhiều và cũng không cần phải đầu tư nhiều tiền để phát triển hệ thống đường bộ Bắc - Nam như hiện nay. Tuy nhiên Bộ trưởng cũng thừa nhận ngành giao thông vận tải tham mưu kém, do đó chưa có những giải pháp để hình thành tuyến đường sắt Bắc - Nam đúng yêu cầu kỹ thuật.

Hiện nay đường sắt Bắc - Nam còn 5.719 đường giao cắt, trong đó có 1.519 đường giao cắt do Tổng Công ty đường sắt tổ chức có gác chắn, được quản lý tương đối tốt. Còn lại 4.200 đường giao cắt dân sinh, chủ yếu đường nhỏ và kết nối vào các khu cụm dân cư, luôn tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông. Ở 4.200 đường giao nhỏ lẻ này đều có biển báo, làm gờ giảm tốc, biển báo, cảnh báo. Tuy nhiên, việc chấp hành tham gia giao thông của một bộ phận người dân không nghiêm, nên tuy có hiệu lệnh, biển báo nhưng không quan sát và thường dẫn đến tai nạn đường bộ với đường sắt. (Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể)

Bộ trưởng cho biết, để chấn chỉnh tình trạng tai nạn đường sắt, Bộ đã đã làm việc với Tổng công ty đường sắt, đã tổ chức hội nghị trực tuyến với các tỉnh thành có đường sắt đi qua và cam kết với địa phương tăng cường công tác quản lý sắp tới. “Trách nhiệm nào thuộc Bộ Giao thông vận tải, Cục đường sắt, trách nhiệm nào của địa phương. Dứt khoát không để phát sinh thêm các đường giao cắt, với những đường giao cắt hiện nay sẽ tăng cường tự động hóa hoặc đưa ra các giải pháp để bảo đảm an toàn giao thông đường sắt tốt hơn” – Bộ trưởng chia sẻ.

Bộ trưởng cũng cho biết, về lâu dài, Bộ Giao thông vận tải đang chuẩn bị đề án xây dựng đường sắt Bắc - Nam tốc độ cao sẽ trình Quốc hội vào năm 2019. Về dự án đường sắt cách đây tám năm đã trình Quốc hội nhưng Quốc hội chưa thông qua, Bộ trưởng cho rằng trách nhiệm lớn thuộc về Bộ Giao thông vận tải, khi thấy dự án này rất cần thiết cho xã hội phải kiên trì đề xuất.

Tuy nhiên, các đại biểu chất vấn đều chưa hài lòng với câu trả lời của Bộ trưởng. Đại biểu Tô Thị Bích Châu cho rằng, trong báo cáo của Bộ Giao thông vận tải chỉ có ba dòng nói về giao thông đường sắt, chỉ nói về hai ý định hướng, vấn đề ở đây tôi đặt ra giải pháp hết sức cụ thể, nhưng trả lời của Bộ trưởng vẫn chưa thỏa đáng. Đại biểu Dương Trung Quốc cũng không tán thành lý do tham mưu kém mà Bộ trưởng đưa ra. Đại biểu cho rằng, ngành đường sắt gần như bị bỏ rơi, phải chăng đầu tư vào đường bộ dễ chia sẻ lợi ích hơn, có thể cắt nhỏ ra, nhiều hợp đồng, v.v... đường sắt không những lớn mà chúng ta phải làm tổng thể. “Cho nên đó là lý do làm cho chúng ta ít quan tâm đến đường sắt, không mang lại những lợi ích cho những nhóm lợi ích” – đại biểu nói.

Trả lời đại biểu, Bộ trưởng cho biết Bộ đang triển khai những giải pháp cấp bách để chấn chỉnh lại tình hình giao thông và có lẽ sắp tới sẽ tổ chức nhiều cuộc họp và truyền thông để đại biểu nắm rõ hơn. Bộ trưởng cho biết, đường sắt đầu tư rất lớn, thậm chí có những dự án đến tỷ USD và dự án trước đây trình Quốc hội là mấy chục tỷ USD và Quốc hội rất đắn đo, vì đây là một nguồn kinh phí rất lớn, tám năm trước chưa thông qua được đề án này. Bộ trưởng cho biết, nếu làm, thì phải làm đường đôi chứ không sửa chắp vá đượcĐường hiện nay là đường độc đạo, khổ rộng là 1 m, trong khi đường đôi và đường hiện nay chúng ta dùng 1,435m, hoàn toàn là khổ khác. Nếu Quốc hội thống nhất chủ trương, Chính phủ chỉ đạo thì sẽ thực hiện các dự án đường sắt. Tuy nhiên đáng tiếc trong thời gian vừa qua chưa thông qua được một dự án nào về đường sắt làm mới.

Nói về việc chú trọng đầu tư cho các dự án đường bộ hơn so với đường sắt Bộ trưởng nói: “Chúng tôi rất mong muốn phát triển hài hòa các loại hình vận tải, trong đó có đường sắt. Tôi cũng nhìn nhận đường sắt quá lạc hậu, đường biển, đường ven bờ, đường thủy nội địa chưa được đầu tư đúng mức. Tôi nghĩ làm dự án đường sắt, đường bộ đều như nhau bởi vì bản thân tôi lấy tâm ra để làm, nếu vi phạm, tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật. Đã đến giai đoạn cần phải thông qua đề án đường sắt với 50 tỷ đồng, mỗi nhiệm kỳ bỏ ra 5 tỷ đồng. Có như vậy trong nhiều nhiệm kỳ, chúng ta mới có được đường sắt Bắc - Nam”.

Giải pháp giảm ùn tắc, tai nạn giao thông

Liên quan đến vấn đề tai nạn giao thông, đại biểu Nguyễn Mạnh Cường (Quảng Bình) chất vấn: Tình trạng ùn tắc giao thông kéo dài nhiều năm tại các thành phố lớn gây thiệt hại lớn về kinh tế, môi trường và sức khỏe con người. Nhiều giải pháp như hạn chế xây dựng nhà cao tầng, xây dựng đường sắt đô thị, lưu hành xe bus nhanh, xử lý vi phạm giao thông, lập lại trật tự đường, vỉa hè… còn rất chậm về tiến độ, thực hiện kém hiệu quả. Cử tri cho rằng, cho đến nay chúng ta vẫn thiếu rõ ràng, thiếu quyết tâm trong quyết định phân công thực hiện khắc phục ùn tắc giao thông. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng cho biết, trách nhiệm với việc giải quyết này?

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Giao thông vận tải nói, qua các nghiên cứu, hiện nay các đô thị lớn của chúng ta tồn tại và phát triển hàng trăm năm. Quy hoạch đã được điều chỉnh rất nhiều lần. Tuy nhiên, trong nhiều giai đoạn, quy hoạch của chúng ta không sát thực tiễn. Một số trục đường lớn các đô thị trước đây là bình thường nhưng giờ đây nhu cầu đi lại lớn trở nên nhỏ hẹp. Chúng ta thực hiện nhiều giải pháp chỉ là tình thế.

Theo Bộ trưởng, vừa qua, nhiều bộ, ngành và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ đã thể hiện nhiều quyết tâm giảm tai nạn giao thông, có Ủy ban an toàn giao thông quốc gia, hàng tháng, hàng quý đều họp để chỉ đạo trong đó có việc bảo đảm trật tự an toàn giao thông nhưng hiệu quả còn thấp. “Tôi thấy cần phải có điều chỉnh tổng thể quy hoạch ở các thành phố lớn để có những bài toán căn cơ. Và từ quy hoạch mới này, chúng ta giám sát một cách chặt chẽ, nhất là phát triển các khu đô thì mới, nhất là giải pháp giảm ùn tắc giao thông trong đô thị lớn hiện nay”, Bộ trưởng nói.

Đại biểu Nguyễn Thị Xuân Thu (Khánh Hòa) chất vấn, theo báo cáo của Bộ Giao thông vận tải, tai nạn giao thông mỗi năm cướp đi 8 đến 10 nghìn sinh mạng và trên 20 nghìn người lâm vào cảnh tàn phế. Nghĩa là trung bình mỗi ngày cả nước có khoảng 25 người chết và 50 người bị tàn phế. Đại biểu chất vấn Bộ trưởng về giải pháp hiệu quả để giảm hẳn tai nạn giao thông trong thời gian tới.

Trả lời vấn đề này, Bộ trưởng Giao thông vận tải cho biết, năm 2017, cả nước số người chết vì tai nạn giao thông là 8.700 người. Trong khi đó, giai đoạn 2011-2012, số người chết vì tai nạn khoảng 11.500 người. Nghĩa là, trong thời gian qua, chúng ta đã thực hiện một số biện pháp quyết liệt các giải pháp, huy động cả hệ thống chính trị. Khi làm việc với địa phương, chúng ta đều quán triệt bảo vệ tính mạng người dân. Một số số liệu cho thấy, tình hình tai nạn giao thông trong thời gian vừa qua có chuyển hướng tích cực, tuy nhiên con số này vẫn còn rất cao. Còn phải phải phấn đấu nhiều hơn nữa để giảm tai nạn. Trong thời gian tới, cố gắng tăng cường kiểm tra, cưỡng chế các vi phạm và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, nhất là giáo dục ý thức chấp hành luật giao thông.

Xử lý mâu thuẫn lợi ích nhà đầu tư với người dân ở một số dự án

Nhiều đại biểu tiếp tục chất vấn về vấn đề cốt nền đường cao hơn nền nhà dân. Đại biểu Nguyễn Lâm Thành không tán đồng ý kiến của Bộ trưởng về việc không có kinh phí để cào nền đường “Như thế chúng ta vô hình chung đẩy trách nhiệm về cho người dân và gây thiệt hại cho người dân”. Đại biểu cho rằng việc quy hoạch hệ thống cốt nền và thông tin về quy hoạch hệ thống cốt nền cho người dân còn yếu và đề nghị Bộ trưởng cho biết trách nhiệm cũng như hướng xử lý sắp tới của Bộ như thế nào.

Đại biểu Nguyễn Chiến

Cũng liên quan đến mâu thuẫn giữa lợi ích này, đại biểu Nguyễn Chiến đề cập đến hệ thống hầm chui và đường dân sinh trên một số đường cao tốc như Pháp Vân – Cầu Giẽ đã xuống cấp, khi mưa bão bị ngập, người dân phải đi vòng vài km mới qua đường được. Mặt khác, chủ đầu tư thu lợi nhưng những hiết kế không bảo đảm cuộc sống của người dân, thậm chí gây thiệt hại trong lưu thông, sản xuất và sinh hoạt thì có phương án đền bù không?

Bộ trưởng cho biết, ở nhiều dự án làm đường, cốt nền nhà dân không đồng đều, cho nên khi làm cốt nền đường không thể thống nhất. "Một số hộ nhà bị thấp, chúng tôi thực hiện phương án làm đường gom dân sinh kết nối để bảo đảm thuận lợi cho người dân. Còn về vấn đề hệ thống hầm chui và đường dân sinh, Bộ trưởng cho biết Bộ đã có điều chỉnh trong khả năng dự án còn điều kiện về tài chính đều có điều chỉnh bổ sung để đảm bảo người dân sinh hoạt thuận lợi. “Chúng tôi đang điều chỉnh theo hướng bảo đảm hiệu quả cuộc sống cho người dân” - Bộ trưởng cho biết.

Dự án giao thông “ế” nên phải … chỉ định thầu

Chất vấn Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể, đại biểu Trương Trọng Nghĩa (thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, một số cử tri là doanh nghiệp đầu tư trong nước và một số nhà đầu tư nước ngoài cho biết, ở một số địa phương chỉ có một hai doanh nghiệp hoặc công ty con của các doanh nghiệp đó được giao rất nhiều dự án, hạ tầng kỹ thuật giao thông thông qua hình thức chỉ định thầu, hoặc đấu thầu nhưng có hiện tượng dàn xếp nên họ không thể nào cạnh tranh được. Hiện tượng này đã kéo dài nhiều năm, tổng cộng các giá trị thầu lên đến nhiều chục nghìn tỷ đồng, tình trạng lạm quyền và độc quyền này khiến cho việc cạnh tranh bị vô hiệu, nhiều dự án bị kéo dài, đội vốn và đã có dự án đội vốn lên 36 lần.

Đại biểu Trương Trọng Nghĩa

“Xin Bộ trưởng cho biết có hiện tượng này hay không? Quan điểm và giải pháp của bộ trong vấn đề này như thế nào?”, đại biểu Trương Trọng Nghĩa nêu câu hỏi.

Việc xác định dự toán, quyết toán, quy định mức thu phí và thời gian thu phí cho các dự án BOT, việc định giá đầu tư hạ tằng và đổi cho nhà đầu tư trong dự án BT có ý nghĩa hết sức quan trong trong việc phòng chống tham nhũng, tiêu cực, một số dự án BT và BOT nghi vấn có thất thoát lớn, xin Chính phủ cho biết đã xử lý như thế nào và giải pháp sắp tới?

Trả lời câu hỏi chất vấn của đại biểu Trương Trọng Nghĩa, Bộ trưởng Giao thông vận tải Nguyễn Văn Thể cho biết, vừa qua Bộ Giao thông vận tải cho đấu thầu các dự án BOT và không có dự án nào mà không tổ chức đấu thầu cũng như công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng theo quy định của pháp luật. Trong thời gian thông báo nếu các nhà đầu tư quan tâm họ sẽ nghiên cứu thông tin và hồ sơ để tham gia đấu thầu dự án. Với những dự án có từ hai nhà đầu tư tham gia trở lên thì Bộ Giao thông vận tải sẽ tiến hành đấu thầu dự án theo luật định.

Tuy nhiên, trong thời gian vừa qua chúng ta triển khai rất nhiều dự án BOT, trong giai đoạn đó rất nhiều nhà đầu tư cũng chưa am hiểu thủ tục của dự án BOT nên các dự án BOT chỉ có một nhà đầu tư tham gia dự án. “Do đó chúng tôi tiến hành chỉ định thầu theo quy định vì không thể nào đấu thầu được. Cá biệt, một số dự án kéo dài thời gian mời thầu nhưng vẫn không có thêm nhà đầu tư quan tâm tham gia. Do bức xúc của địa phương bởi sự cấp bách về hạ tầng nên Bộ Giao thông vận tải đã chỉ định thầu theo quy định của pháp luật nhằm đáp ứng sớm nhu cầu về hạ tầng giao thông cho các địa phương, Bộ trưởng thanh minh.

Trả lời về một số dự án kéo dài thời gian gây đội vốn, lãng phí Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể cho biết đây là thực tế đang diễn ra trong các dự án giao thông. Tuy nhiên, khi đấu thầu thì các nhà thầu đều có mong muốn nhận được nhiều dự án và cũng đang tham gia nhiều dự án khác, do đó có sự chậm trễ trong các dự án về thiếu nhân lực, vật lực vì các dự án ở rải rác các địa phương. Một vấn đề cũng gây nên sự chậm trẽ về tiến độ là sự phối hợp giữa các bộ ngành và địa phương chưa chặt chẽ dẫn đến chậm tiến độ dự án gây đội vốn, lãng phí.

Không thoả mãn với câu trả lời của Bộ trưởng Giao thông vận tải, đại biểu Trương Trọng Nghĩa giơ biển tranh luận lại. Dẫn số liệu nêu trên báo chí gần đây cho biết, 17 dự án BOT đều chỉ định thầu gây lãng phí hơn 20.000 tỷ đồng. "Nhiều dự án lớn phục vụ cho dự án bất động sản của nhà đầu tư, thực tế có những con đường cực kỳ đắt vì sự đánh đổi này. Kiểm toán nêu rồi thì giờ xử lý thế nào, chừng nào xử lý vì liên quan tới dự án hàng nghìn tỷ đồng?", ông Nghĩa chất vấn.

Tranh luận về giải quyết tranh chấp BOT

Đại biểu Hoàng Quang Hàm tranh luận tại phiên chất vấn Bộ trưởng Giao thông vận tải

Chất vấn Bộ trưởng Giao thông vận tải, đại biểu Lưu Bình Nhưỡng cho rằng, hiện có hai vấn đề về BOT giao thông là thể chế và quá trình triển khai có nhiều bất cập dẫn đến bức xúc của người dân; sự bức xúc này là do chưa giải quyết được hài hòa lợi ích của nhà nước, nhà đầu tư và nhân dân. Đại biểu Lưu Bình Nhưỡng đề nghị Bộ trưởng Giao thông vận tải nêu giải pháp căn cơ để giải quyết.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể thừa nhận, thể chế vừa qua chưa hoàn chỉnh, nhất là pháp luật về đầu tư công. Về tồn tại trong quá trình triển khai dự án BOT thì Bộ Giao thông vận tải đang tiếp thu, tìm giải pháp khắc phục triệt để.

Trước các tranh chấp do chưa hoàn thiện thể chế xảy ra tại một số trạm BOT, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể nói khi có dư luận thì Bộ sẽ phối hợp với địa phương tìm hiểu, giải quyết ngay theo hướng bảo đảm lợi ích của người dân.

Bộ trưởng cho biết đã có 14 dự án BOT làm trên đường bị dừng, trong đó dừng bốn dự án đã ký hợp đồng nhưng triển khai chậm, 10 dự án ký hợp đồng nhưng chưa triển khai. Sắp tới, Bộ Giao thông vận tải chỉ làm dự BOT trên tuyến đường mới, tạo đường song hành với tuyến cũ để người dân lựa chọn.

Theo báo cáo của Bộ Giao thông vận tải thì hiện có 17 trạm BOT đặt sai vị trí, trong đó ba dự án cao tốc dân không đi cũng phải trả tiền; sáu dự án người dân không đi đường tránh phải trả tiền.

Tranh luận về giải trình của Bộ trưởng, đại biểu Hoàng Quang Hàm cho rằng: “Qua nghe Bộ trưởng giải trình thì tôi chỉ thấy toát lên là dân chịu thì thu, dân không chịu lại dừng, giảm giá, sau đó thuyết phục, rồi lại thu".

Tranh luận với phần trả lời của Bộ trưởng, đại biểu Nguyễn Thanh Hồng cũng cho rằng: “Bộ trưởng nói rằng tiếp tục giảm giá giảm cước và kéo dài dự án, đây là tư duy không chấp nhận được”.

Theo đại biểu Mai Sỹ Diến, Bộ trưởng nói vì lợi của người dân mà giảm giá, đó như sự ban phát. Trong khi đây là kinh tế thị trường, quyền lợi của người dân và nhà đầu tư phải bình đẳng như nhau.

Mật độ BOT dày đặc gây ảnh hưởng đời sống nhân dân

Đại biểu Lý Tiết Hạnh chất vấn Bộ trưởng Giao thông vận tải

Đại biểu Lý Tiết Hạnh (Bình Định) chất vấn: Đoạn Quốc lộ 1 qua Bình Định là đoạn đường quan trọng trên trục bắc năm hoàn thành năm 2015 nhưng nhiều đoạn đường đã xuống cấp. Bộ Giao thông vận tải sẽ triển khai sửa chữa những đoạn đường xấu như thế nào?

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể cho biết, sau khi hoàn thành, đoạn Quốc lộ 1 qua Bình Định trải qua thời tiết khắc nghiệt, năm 2016-2017 bão lũ nhiều, lớn, sau bão nước ngập tràn qua đường dẫn đến ảnh hưởng nghiêm trọng. Một số hiện tượng xe chở quá khổ quá tải cũng chưa được xử lý nên đoạn đường này hư hỏng nặng. Bộ đã chỉ đạo các đơn vị liên quan duy tu sửa chữa để có mặt đường tốt nhất. Việc sửa chữa gặp nhiều khó khăn về nguồn vốn nên mặt đường chưa đạt yêu cầu.

Trả lời câu hỏi của đại biểu Lý Tiết Hạnh về đoạn đường qua địa bàn tỉnh Bình Định dài 200km có đến ba trạm thu phí BOT thì có nhiều quá không, Bộ trưởng Giao thông vận tải cho biết trong quá trình triển khai Bộ đã bám sát quy định trong cũng một quốc lộ cự ly trạm BOT phải bảo đảm 70km, còn dưới 70km thì phải có ý kiến của chính quyền địa phương và Bộ Tài chính.

“Chúng tôi thực hiện đúng quy định của pháp luật, nhưng tôi cũng thừa nhận mật độ các trạm BOT khá dày đặc, trong khi đời sống ng dân còn khó khăn, làm tăng giá thành vận tải”, Bộ trưởng nói.

BOT - chủ trương đúng nhưng còn nhiều bất cập

Mở đầu phiên chất vấn, đại biểu Nguyễn Ngọc Phương (Quảng Bình) đã chất vấn Bộ trưởng về vấn đề BOT khi đề nghị Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể nêu rõ tại sao lại có sự chênh lệch số chênh lệnh năm thu phí và kết quả kiểm toán đối với các dự án BOT và việc thu phí BOT trên đường mở rộng, cải tạo sẽ khắc phục thế nào?

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể trả lời chất vấn

Trả lời chất vấn của đại biểu, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể cho biết, chủ trương phát triển giao thông BOT là đúng, vì ngân sách hạn chế, nợ công cao. Dự án BOT góp phần quan trọng phát triển kinh tế nhưng còn nhiều bất cập. Việc khai thác các dự án BOT được dự luận quan tâm vì tồn tại nhiều vấn đề. Bộ Giao thông vận tải cùng nhiều bộ ngành tiếp thu và rà soát. “Chúng tôi đang rà soát để thay đổi tên gọi trạm BOT cho đúng với bản chất. Chúng tôi sẽ cố gắng sớm nhất báo cáo Chính phủ tên mới. Với những yếu kém của ngành, thay mặt Bộ Giao thông vận tải, chúng tôi thành thật xin nhận trách nhiệm”. Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân nói luôn rằng việc đổi tên trạm BOT không cần phải nghiên cứu và trình vì rất mất thời gian. “Tên trước đây như thế nào thì đề nghị cứ gọi như vậy” – Chủ tịch Quốc hội nói.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Phương tranh luận với Bộ trưởng Giao thông vận tải

Về chênh lệch chi phí đầu tư và số năm thu phí giữa hợp đồng và kết quả kiểm toán đối với các dự án BOT, Bộ trưởng cho biết là do hợp đồng được ký ban đầu dựa trên tính toán về kinh phí đầu tư và kinh phí dự phòng; trước khi quyết toán Bộ Giao thông vận tải đề nghị kiểm toán vào kiểm tra lại, dựa trên kết quả đó để điều chỉnh lại hợp đồng để bảo đảm quyền lợi chung của người dân, nhà nước và doanh nghiệp.

Đại biểu Trần Văn Tiến (Vĩnh Phúc) chất vấn: “Nhà dân được cấp phép xây dựng tuy nhiên cốt đường sau khi sửa chữa cao hơn nền nhà khiến người dân bỏ tiền sửa chữa. Theo Bộ trưởng, trách nhiệm này thuộc về ai? Bộ trưởng có giải pháp gì giải quyết tình trạng này?”

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể cho biết, luật pháp có quy định cốt, nền dự án giao thông ở đô thị, Bộ căn cứ vào đó để khống chế cốt tuyến đường. Tuy nhiên khu vực ngoài đô thị không quy định nên trong thời gian vừa qua có hiện tượng trên.

Bộ trưởng thừa nhận có trách nhiệm của Bộ và trách nhiệm địa phương và cho biết về lâu dài Bộ sẽ tiến hành thực hiện giải pháp cào bóc mặt đường cũ, sau đó tiến hành thảm mới để không nâng cốt quá cao.

“Bộ Giao thông Vận tải hiện có mâu thuẫn về vốn, nếu cào đường làm lại thì chi phí rất cao, nguồn vốn xã hội hóa không cho phép. Chúng tôi dùng giải pháp vuốt nối mặt đường để người dân đi lại êm thuận” – Bộ trưởng nói. Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Ngọc Phương góp ý, trong quy hoạch đường hiện nay chỉ cắm ranh giới của chiều rộng mà quên k cắm ranh giới của chiều cao, cần phải rút kinh nghiệm.

Đại biểu Nguyễn Anh Trí (Hà Nội) chất vấn: “Ngày 1-12-2015, Bộ Giao thông Vận tải đã có phê duyệt dự án thu phí tự động không dừng, ngày 27-2-2018, Thủ tướng Chính phủ đã có chỉ thị đẩy mạnh trạm BOT không dừng, vậy quan điểm của Bộ trưởng về việc này như thế nào, bao giờ mới hoàn thành việc thu phí tự động không dừng ở các trạm BOT trong cả nước nhằm minh bạch hóa các trạm BOT”. Đại biểu cũng đề cập đến việc xây dựng đường sá để phát triển kinh tế xã hội ở khu vực Tây Bắc.

Về tiến độ thu phí không dừng, toàn bộ các trạm BOT sẽ phải hoàn thành thu phí tự động vào cuối năm 2019. Đây là giải pháp công khai minh bạch, Bộ đang quyết liệt chỉ đạo thực hiện để hoàn thành kế hoạch đề ra.

Về phát triển giao thông Tây Bắc, Bộ rất hiểu tình hình khó khăn của vùng này, Bộ trưởng cũng đã đi thực tế và tham mưu cho Chính phủ thực hiện các dự án, tuy nhiên do điều kiện ngân sách hạn chế, nên nhiều công trình, dự án chưa có điều kiện bố trí vốn. Bộ sẽ tiếp tục khảo sát thực tế để có giải pháp khắc phục trong thời gian tới.

Chủ tịch Quốc hội: Dùng tên "trạm thu phí" là đúng bản chất

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân điều hành phiên chất vấn

Trước đó, báo cáo trước Quốc hội, Bộ trưởng Giao thông vận tải Nguyễn Văn Thể nói, tiếp thu ý kiến dư luận, Bộ đang nghiên cứu sửa đổi tên gọi "trạm thu giá" để trình Chính phủ. Phát biểu ngay sau đó, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân nói: "Việc này không cần nghiên cứu, tôi thấy Bộ Giao thông vận tải cứ dùng lại tên gọi cũ là trạm thu phí, vì tên gọi này đã đúng bản chất".

Mở đầu phiên họp sáng nay, sau phát biểu ngắn gọn của Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Trưởng Ban Dân nguyện của Ủy ban Thường vụ Quốc hội Nguyễn Thanh Hải đã trình bày Báo cáo kết quả giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri gửi đến kỳ họp thứ 4, Quốc hội khóa XIV.

Trưởng Ban Dân nguyện Nguyễn Thị Thanh Hải

Tiếp đó, Quốc hội tiến hành chất vấn nhóm vấn đề thứ nhất gồm: Giải pháp hoàn thiện kết cấu hạ tầng giao thông và bảo đảm trật tự an toàn giao thông trong cả nước, nhất là tại các thành phố lớn; Giải pháp xử lý những vấn đề tồn tại đối với các dự án giao thông đầu tư theo hình thức xây dựng - kinh doanh -chuyển giao (BOT).

Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Nguyễn Văn Thể trả lời phần chất vấn này.

Đồng thời, Phó Thủ tướng Chính phủ Trịnh Đình Dũng cũng trả lời những chất vấn thuộc phần trách nhiệm của mình. Các Bộ trưởng, Trưởng ngành tham gia trả lời chất vấn khi có vấn đề liên quan gồm: Xây dựng, Kế hoạch và Đầu tư, Tài chính, Công an, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Tổng Thanh tra Chính phủ và các Bộ trưởng, Trưởng ngành khác tùy theo chất vấn có liên quan (nếu có).

Chiều nay, từ 14 đến 15 giờ 10, Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Nguyễn Văn Thể và các thành viên Chính phủ tiếp tục trả lời chất vấn về nhóm vấn đề thứ nhất. Kết thúc nhóm vấn đề này, Chủ tịch Quốc hội sẽ phát biểu.

Tiếp đó, từ 15 giờ 10 đến 17 giờ, Quốc hội tiến hành chất vấn nhóm vấn đề thứ 2 gồm: Công tác quản lý đất đai tại các thành phố lớn, các địa phương có nhiều khiếu nại, tố cáo; Tình trạng ô nhiễm môi trường và kiểm soát hoạt động xả thải của các doanh nghiệp; Các biện pháp ứng phó với biến đổi khí hậu tại các vùng, địa phương, đặc biệt là đồng bằng sông Cửu Long.

Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Trần Hồng Hà trả lời phần chất vấn này.

Phó Thủ tướng Chính phủ Trịnh Đình Dũng trả lời những chất vấn thuộc trách nhiệm của mình. Đồng thời, các Bộ trưởng, Trưởng ngành cùng tham gia trả lời chất vấn gồm: Tài chính, Xây dựng, Công an, Tổng Thanh tra Chính phủ và các Bộ trưởng, Trưởng ngành khác tùy theo chất vấn có liên quan (nếu có).

Nguồn: Báo Nhân dân điện tử