Uỷ viên Ban Thường vụ Thành uỷ, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn trình bày tờ trình về việc thông qua Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm

Trình bày tờ trình, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, Quy hoạch được xây dựng theo các giai đoạn rõ ràng gồm: Giai đoạn ngắn hạn đến năm 2035, trung hạn đến năm 2045, dài hạn đến năm 2065 và tầm nhìn chiến lược 100 năm.

Theo đó, mục tiêu đến năm 2035, Hà Nội cơ bản trở thành thành phố “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, là trung tâm kinh tế, giáo dục, y tế và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đến năm 2045, Thủ đô hội tụ tri thức và công nghệ toàn cầu, ngang tầm các Thủ đô của các nước phát triển; và đến năm 2065 cùng tầm nhìn sau đó, hướng tới trở thành thành phố toàn cầu với chất lượng sống cao.

Một trong những điểm nhấn của quy hoạch là định hình cấu trúc đô thị theo không gian phát triển mở, đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm; trong đó sông Hồng được xác định là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo, giữ vai trò trung tâm kết nối với vùng Thủ đô, vùng đồng bằng sông Hồng và các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế.

Quy hoạch lần này cũng thể hiện rõ sự đổi mới mạnh mẽ về tư duy và phương pháp, chuyển từ cách tiếp cận “quy hoạch hàn lâm” sang “quy hoạch hành động”. Các định hướng được gắn chặt với chương trình, kế hoạch thực hiện, làm cơ sở triển khai ngay các dự án động lực mang tính chiến lược, đặc biệt là phát triển hệ thống hạ tầng giao thông, trong đó đường sắt đô thị được xác định là trụ cột nhằm khắc phục các điểm nghẽn của đô thị lớn.

Đồ án đề xuất 11 nhóm giải pháp đột phá, trong đó nổi bật là tăng cường liên kết vùng; phát triển đô thị theo mô hình TOD lấy giao thông công cộng làm trung tâm; hình thành các cực tăng trưởng mới để giãn dân khu vực nội đô; xây dựng đô thị thông minh, xanh và bền vững; tái thiết đô thị có chọn lọc; khai thác không gian đa tầng, đa lớp; phát triển sân bay thứ hai của vùng Thủ đô tại phía Nam; đồng thời giải quyết căn bản các vấn đề môi trường.

Về không gian phát triển, vùng đô thị Hà Nội được tổ chức theo mô hình “chùm đô thị hướng tâm”, với đô thị trung tâm là hạt nhân, giữ vai trò kết nối vùng và quốc tế. Các đô thị vệ tinh được phân vai chức năng rõ ràng, góp phần chia sẻ áp lực dân số và tạo động lực phát triển cho toàn vùng.

Quy hoạch xác định 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực. Các trục này đóng vai trò như “xương sống” kết nối các khu vực, hình thành hệ sinh thái không gian kinh tế đô thị đồng bộ và hiện đại.

Đáng chú ý, trong bối cảnh quỹ đất ngày càng hạn chế, quy hoạch chuyển hướng khai thác không gian theo chiều đứng (đa tầng) và tích hợp đa giá trị trong cùng một không gian (đa lớp), bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường. Không gian đô thị được tổ chức theo ba tầng chức năng chính, bao gồm không gian ngầm cho hạ tầng và dịch vụ; không gian mặt đất và tầm thấp cho sinh hoạt và giao thông; và không gian trên cao gắn với các mô hình phát triển mới trong tương lai.

Cấu trúc đô thị đa lớp cũng được hình thành trên nền tảng các lớp giá trị gồm di sản - văn hóa, sinh thái - tự nhiên và kinh tế - số hóa. Việc kiểm soát ranh giới phát triển đô thị được đặt ra chặt chẽ nhằm hạn chế tình trạng phát triển lan tỏa, đồng thời thúc đẩy phát triển đô thị nén tại các khu vực giao thông công cộng.

Đối với khu vực nông thôn, quy hoạch chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang kinh tế nông nghiệp sinh thái, ứng dụng công nghệ cao và gia tăng giá trị. Đồng thời, chú trọng bảo tồn không gian làng truyền thống với cấu trúc “làng trong phố - phố trong làng”, gắn với phát triển du lịch, văn hóa và các ngành nghề truyền thống.

Một định hướng quan trọng khác là phát triển không gian xanh với mục tiêu tỷ lệ cây xanh đạt 40-50% diện tích tự nhiên toàn thành phố, đồng thời duy trì quỹ đất nông nghiệp, lâm nghiệp, mặt nước và hành lang thoát lũ ở mức hợp lý, bảo đảm phát triển bền vững.

Các đại biểu HĐND thành phố tập trung theo dõi các thông tin về đồ án Quy hoạch

Đảm bảo thống nhất với định hướng tổng thể

Để bảo đảm tính khả thi, quy hoạch được cụ thể hóa thành các kế hoạch triển khai theo từng giai đoạn 5 năm và hằng năm, gắn chặt với kế hoạch đầu tư công và phát triển kinh tế - xã hội của thành phố. Các quy hoạch cấp dưới và quy hoạch ngành, lĩnh vực cũng sẽ được rà soát, điều chỉnh để bảo đảm thống nhất với định hướng tổng thể.

Đồng thời, thành phố sẽ phân công rõ trách nhiệm cho từng cấp, từng ngành trong tổ chức thực hiện, tăng cường cơ chế giám sát, kiểm tra tiến độ và chất lượng triển khai, bảo đảm không làm sai lệch các định hướng lớn của quy hoạch. Việc thiết lập hệ thống quản lý đầu tư liên ngành, kết nối các lĩnh vực kế hoạch, tài chính, xây dựng và quy hoạch cũng được xác định là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả điều phối, kịp thời tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Thành phố sẽ thiết lập hệ thống quản lý đầu tư liên ngành, đồng thời đánh giá định kỳ kết quả thực hiện để kịp thời điều chỉnh. Chương trình phát triển đô thị toàn thành phố sẽ là công cụ quan trọng để kiểm soát tốc độ và chất lượng đô thị hóa.

Trong giai đoạn 2026-2030, Hà Nội ưu tiên hoàn thiện các tuyến vành đai, các trục giao thông hướng tâm, hệ thống cầu vượt sông, đồng thời đẩy nhanh tiến độ các tuyến đường sắt đô thị và các dự án xử lý môi trường cấp bách. Giai đoạn tiếp theo sẽ tập trung hoàn thiện mạng lưới hạ tầng, xây dựng sân bay thứ hai và các trung tâm y tế, giáo dục quy mô lớn.

Để hiện thực hóa quy hoạch, vấn đề huy động nguồn lực được xác định là then chốt. Dự kiến, tổng nhu cầu vốn đầu tư cho các giai đoạn phát triển là rất lớn, đòi hỏi các cơ chế linh hoạt và hiệu quả, trong đó có khai thác giá trị gia tăng từ đất đai theo mô hình TOD, phát hành trái phiếu đô thị quốc tế và đẩy mạnh hợp tác công - tư.

Theo dự báo, giai đoạn 2026-2035, Hà Nội cần khoảng 11 triệu tỷ đồng để định hình khung hạ tầng chiến lược; giai đoạn 2036-2045 cần khoảng 25,3 triệu tỷ đồng để mở rộng và bứt phá; giai đoạn 2046-2065, nhu cầu vốn có thể lên tới hơn 100 triệu tỷ đồng để hoàn thiện cấu trúc đô thị đa tầng và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0”. Trong bối cảnh đó, thành phố sẽ ưu tiên phân bổ nguồn lực vào các lĩnh vực then chốt như hệ thống đường sắt đô thị, hạ tầng số và các tổ hợp y tế, giáo dục chất lượng cao, qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa và thu hút mạnh mẽ nguồn lực xã hội tham gia đầu tư.

Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý quy hoạch sẽ được đẩy mạnh, thông qua hệ thống dữ liệu không gian và bản sao số, nhằm nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản lý.

Đến ngày 24-3, UBND thành phố đã tiếp nhận ý kiến của các bộ ngành, tỉnh thành, sở ngành, phường, xã và các chuyên gia, tổ chức, cơ quan, cộng đồng dân cư góp ý, phối hợp cung cấp thông tin, tài liệu. Đáng chú ý, có hơn 8.300 ý kiến góp ý của cộng đồng dân cư, tập trung vào các vấn đề như phát triển không gian sông Hồng, bảo tồn di sản, hạ tầng giao thông và môi trường, bảo đảm công bằng và an sinh xã hội...

Bước tiến rõ rệt về tư duy, với tầm nhìn dài hạn

Tham gia thảo luận, đại biểu Đàm Văn Huân, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Ứng Hòa bày tỏ sự thống nhất cao với Tờ trình của UBND thành phố và Báo cáo thẩm tra của HĐND thành phố. Theo đại biểu, đồ án quy hoạch lần này cho thấy bước chuyển rõ nét trong tư duy phát triển Thủ đô khi đặt Hà Nội trong tầm nhìn dài hạn 100 năm.

Đáng chú ý, quy hoạch được UBND thành phố khẩn trương xây dựng theo hướng tổng thể, đồng bộ, bám sát các định hướng lớn của Luật Thủ đô và Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị. Đây không chỉ là việc tổ chức lại không gian đô thị, mà còn đặt nền móng cho một mô hình phát triển mới, đáp ứng yêu cầu của Thủ đô trong giai đoạn phát triển dài hạn.

Từ góc độ chuyên môn, đại biểu Lê Văn Đức đặc biệt nhấn mạnh vai trò của mặt nước trong cấu trúc đô thị Hà Nội. Theo đại biểu, Hà Nội vốn được định danh là thành phố “trong sông”. Bởi vậy, hệ thống sông, hồ, đầm không đơn thuần là tài nguyên tự nhiên, mà chính là một phần “linh hồn” của đô thị, góp phần kiến tạo bản sắc, diện mạo và cấu trúc không gian Thủ đô.

Điểm đột phá của đồ án, theo đại biểu, là yếu tố mặt nước đã được nâng tầm từ một thành tố cảnh quan trở thành trục dẫn dắt không gian phát triển. Trong đó, sông Hồng được xác định là trục cảnh quan trung tâm, kết nối các vùng di sản và mở ra cơ hội tái cấu trúc đô thị mạnh mẽ: từ một thành phố từng “quay lưng” với dòng sông sang đô thị “hướng sông”, phát triển hài hòa hai bên bờ và kiến tạo diện mạo mới cho Thủ đô.

Cùng với trục sông Hồng, quy hoạch đặt vấn đề phục hồi các dòng sông lịch sử như sông Đáy, sông Nhuệ, sông Đuống, sông Tô Lịch; đồng thời củng cố năng lực tiêu thoát nước thông qua các công trình đầu mối lớn như trạm bơm Yên Nghĩa, Liên Mạc, Xuân Phương. Đây được xem là những giải pháp quan trọng nhằm cải thiện môi trường sống, tăng sức chống chịu và khả năng thích ứng của đô thị trước tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu.

Tuy nhiên, từ tầm nhìn quy hoạch đến hiện thực vẫn là một hành trình nhiều thách thức. Đại biểu Lê Văn Đức chỉ rõ, “nút thắt” trước tiên nằm ở ô nhiễm nguồn nước. Muốn những dòng sông thực sự trở thành không gian cảnh quan và không gian sống của đô thị, Hà Nội cần một cuộc “cách mạng” trong thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt và công nghiệp, đặc biệt là kiểm soát nguồn thải từ khu vực thượng nguồn.

Một thách thức khác là giải bài toán cân bằng giữa phát triển và bảo tồn. Sức ép dân số cùng tốc độ đô thị hóa nhanh có nguy cơ tiếp tục thu hẹp diện tích mặt nước nếu thiếu những “hàng rào” quản lý đủ mạnh. Trong khi đó, hệ thống sông ngòi không bị giới hạn bởi địa giới hành chính, đặt ra yêu cầu cấp thiết về một cơ chế phối hợp liên ngành, liên tỉnh thực chất và hiệu quả.

Từ thực tiễn đó, đại biểu đề nghị sớm hoàn thiện “hành lang pháp lý” bảo vệ không gian mặt nước, với các quy chuẩn cụ thể về hành lang sông, hồ và kiểm soát chặt mật độ xây dựng ven sông. Đồng thời, cần khơi thông nguồn lực xã hội thông qua các mô hình hợp tác công - tư trong phát triển công viên ven sông, du lịch sinh thái và hạ tầng dịch vụ, nhưng phải bảo đảm nguyên tắc xuyên suốt: không gian ven sông là không gian mở, người dân được tiếp cận và thụ hưởng.

Ở góc độ kỹ thuật, đại biểu đề xuất đẩy nhanh các dự án phục hồi dòng sông, hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải tập trung và mạnh dạn ứng dụng công nghệ số trong quản trị thủy văn. Các mô hình “bản sao số” (Digital Twin), kết hợp mạng lưới cảm biến thông minh, có thể giúp theo dõi chất lượng nước, mực nước theo thời gian thực, từng bước chuyển từ quản lý bị động sang dự báo và điều hành chủ động.

Các đại biểu HĐND thành phố biểu quyết thông qua Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm.

Tiếp thu, làm rõ các ý kiến tại phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn khẳng định, sau khi được HĐND thành phố thông qua, Quy hoạch sẽ tiếp tục được rà soát, hoàn thiện trên cơ sở tiếp thu đầy đủ, nghiêm túc các ý kiến đóng góp trước khi trình cấp có thẩm quyền phê duyệt và tổ chức công bố theo đúng quy định.

Từ tầm nhìn trăm năm đến việc đưa những dòng sông trở lại vị trí trung tâm của đời sống đô thị, đồ án quy hoạch đang đặt ra một cách tiếp cận mới: phát triển Hà Nội không chỉ bằng những công trình mới, mà còn bằng việc đánh thức, phục hồi và phát huy những giá trị tự nhiên đã làm nên bản sắc Thăng Long - Hà Nội.

Bảo Vy - Thanh Thủy