Sản phẩm áo dài do nghệ nhân Nghiêm Văn Đạt thiết kế đa dạng, phù hợp nhiều lứa tuổi

Theo các bậc cao niên ở làng Trạch Xá, nghề may áo dài tại đây có lịch sử hơn 1.000 năm, gắn liền với tên tuổi của bà Nguyễn Thị Sen - thứ phi của vua Đinh Tiên Hoàng. Sau khi vua băng hà, bà đã xuất cung, trở về quê hương và truyền dạy nghề cắt may áo dài cho dân làng. Từ đó, Trạch Xá trở thành cái nôi của nghề may áo dài truyền thống.

Sinh ra trong một gia đình có nhiều đời làm nghề, nghệ nhân Nghiêm Văn Đạt đã sớm được tiếp xúc với từng đường kim, mũi chỉ. Từ nhỏ, ông đã say mê học hỏi, quan sát ông cha chế tác từng bộ áo dài. Dưới bàn tay tài hoa, khéo léo của ông, hàng nghìn bộ áo dài mang đậm hồn Việt đã ra đời. Chính sự tận tâm ấy đã góp phần hồi sinh làng nghề, giúp Trạch Xá ngày càng khẳng định vị thế.

"Làm nghề không chỉ để mưu sinh mà còn là trách nhiệm gìn giữ di sản cha ông để lại. Để trở thành một nghệ nhân vừa có tâm vừa có tầm thì không có bí quyết nào ngoài việc tự rèn luyện bản thân, nghiên cứu, tìm tòi và truyền dạy cho thế hệ sau những điều tinh túy nhất" - ông Đạt chia sẻ.

Một chiếc áo dài Trạch Xá không đơn thuần chỉ là một bộ trang phục mà là cả một tác phẩm nghệ thuật, kết tinh từ sự khéo léo và tâm huyết của người thợ. Theo nghệ nhân Nghiêm Văn Đạt, để có được một chiếc áo dài đẹp, điều đầu tiên là phải chọn được chất liệu vải phù hợp với vóc dáng và sở thích của người mặc.

Quan trọng nhất trong quy trình may áo dài chính là công đoạn đo may. Nghệ nhân không chỉ đo thông số cơ thể mà còn phải quan sát kỹ dáng người để cắt may sao cho tà áo ôm vừa vặn, tôn lên vẻ duyên dáng, mềm mại. Một điểm đặc biệt trong kỹ thuật may của Trạch Xá là thợ không khâu tay ngang mà khâu dọc, giúp đường chỉ đều tăm tắp, chắc chắn và thẩm mỹ hơn.

Đường may của áo dài Trạch Xá tuân thủ nguyên tắc: “Trong thì dán hồ, ngoài phô trứng rận”. Nghĩa là, bên trong mép áo không lộ đường chỉ, phẳng lì như dán hồ, còn bên ngoài, các mũi chỉ thẳng hàng, đều đặn như những quả trứng rận. Đây chính là điểm tinh tế làm nên sự khác biệt của áo dài Trạch Xá so với các sản phẩm khác trên thị trường.

Làng nghề may áo dài Trạch Xá được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia 

Với mong muốn gìn giữ và phát triển nghề truyền thống, năm 2011, nghệ nhân Nghiêm Văn Đạt cùng một số thợ lành nghề đã thành lập Hợp tác xã May áo dài truyền thống Trạch Xá. Thay vì mang nghề đi xa, ông quyết định đưa những đơn hàng về quê hương, giúp người dân có việc làm ổn định ngay tại làng. Nhờ đó, Trạch Xá không chỉ giữ được nghề mà còn phát triển mạnh mẽ hơn trước.

Hiện nay, áo dài Trạch Xá không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn được xuất khẩu sang nhiều quốc gia như Hàn Quốc, Trung Quốc, Pháp, Anh... Nhờ có thu nhập ổn định, khoảng 90% số hộ dân trong làng vẫn gắn bó với nghề. Riêng gia đình ông Đạt, cả bốn người con trai đều theo nghiệp cha, mở cửa hàng tại Hà Nội và Ninh Bình.

Không chỉ miệt mài sáng tạo, nghệ nhân Nghiêm Văn Đạt còn là người tiên phong trong việc quảng bá áo dài Trạch Xá ra thế giới. Ông tích cực tham gia các hội chợ, triển lãm, giới thiệu sản phẩm tại nhiều sự kiện lớn. Năm 2023, tại Festival Thu Hà Nội, những tà áo dài do ông chế tác đã thu hút sự quan tâm lớn từ du khách trong và ngoài nước.

Với những đóng góp không ngừng nghỉ, năm 2021, nghệ nhân Nghiêm Văn Đạt được UBND thành phố Hà Nội công nhận là Nghệ nhân thành phố. Đặc biệt, tháng 2-2024, nghề may áo dài Trạch Xá vinh dự được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây không chỉ là niềm tự hào của riêng ông Đạt mà còn là động lực để các thế hệ thợ may Trạch Xá tiếp tục gìn giữ, phát huy giá trị truyền thống.

"Tôi luôn mong muốn áo dài Trạch Xá không chỉ là niềm tự hào của quê hương mà còn trở thành biểu tượng văn hóa của Việt Nam trên trường quốc tế. Nghề may áo dài không chỉ là công việc, mà còn là sứ mệnh gìn giữ bản sắc dân tộc" - ông Đạt bày tỏ.

Với tình yêu nghề và sự tận tâm, nghệ nhân Nghiêm Văn Đạt đã và đang tiếp tục truyền lửa cho thế hệ trẻ, góp phần bảo tồn và phát triển áo dài Trạch Xá - một di sản quý giá của dân tộc Việt Nam.

Nguyễn Thu Huyền