“Hân ơi! Em giúp anh đi, dẫn gia đình  vào để đưa anh ra, nếu không lần này lỡ thời cơ thì anh sẽ vĩnh viễn nằm lại nơi đây, trong này buồn và lạnh lắm em ơi”. Lời báo mộng của người đồng đội đã mất trong chiến trường đã 40 năm qua vọng lại trong đêm khuya thanh vắng khiến anh day dứt không yên. Với cái tâm và nỗi lòng canh cánh tìm lại đồng đội xưa nằm lại chiến trường từ lâu chưa thực hiện được, cộng với lời báo mộng đã thúc giục ông bằng mọi cách nhanh chóng kết nối với gia đình các liệt sĩ. Với lời hứa trong thâm tâm: Phải tìm bằng được các an hem đồng đội về với quê hương, gia đình, nếu không tìm được thì mình sẽ ân hận suốt phần đời còn lại, ông đã quyết tâm lên đường.

Ông là đại tá Nguyễn Như Hân, sinh năm 1950 đang sống tại số nhà 25 đường Ngọc Hồi, tổ 8, phường Hoàng Liệt, quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội. Trong chiến tranh chống Mỹ cứu nước ông trực tiếp tham gia chiến đấu tại mặt trận B5 – tỉnh Quảng Trị thuộc đơn vị: D2 – E27 – B5 (nay là D5 – E27- F390 – QĐ 1) từ năm 1968 – 1974.

Tuổi cao, sức khỏe đã yếu, lẽ ra ông chỉ việc nghỉ ngơi, vui vầy với con cháu. Nhưng sống trong ấm no, an nhàn bên gia đình ông lại nhớ, lại thương những người đồng đội cùng tham gia chiến đấu đã nằm lại chiến trường vẫn chưa được về với quê hương.

Trong chiến dịch Tết Mậu Thân 1968, Trung đoàn 27 đã có mặt ở chiến trường B5 – Quảng Trị, là đơn vị chủ lực chiến đấu oanh liệt tiêu diệt được nhiều kẻ địch. Ngày 13-9-1968, sau một trận càn quét bằng pháo và máy bay oanh tạc liên tục 3 ngày liền của quân Mỹ ở phía bắc cầu Đông Hà, nhiều chiến sĩ Trung đoàn 27 đã chiến đấu và hy sinh anh dũng. Đại tá Nguyễn Như Hân lúc đó là liên lạc tiểu đoàn đi cùng để bảo vệ chỉ huy may mắn còn sống sót. Đêm hôm đó ông cùng một vài đồng đội nữa đã tự tay chon cất những an hem hy sinh, trong thâm tâm ông thầm hứa: “Nếu hết chiến tranh mà tôi còn sống sẽ vào đưa an hem về với gia đình, quê hương”.  Nhưng hơn 40 năm qua, phần vì luân chuyển công tác qua nhiều đơn vị, lại bận rộn công việc, phần vì ông cũng chưa biết hết quê quán của các liệt sĩ và chưa có điều kiện kết nối vào chiến trường tìm đồng đội nên lời hứa năm xưa chưa thể thực hiện.

Đến năm 2007, được nghỉ hưu chuyển từ Hòa Bình về Hà Nội sinh sống, ông mới có thời gian, điều kiện vào chiến trường thực hiện ý định quan trọng là tìm lại đồng đội đã hy sinh. Bắt tay vào công việc ông đã phải vận dụng mọi cách để tìm kiếm thông tin, đã gọi điện nhờ các kênh phát thanh, truyền hình, báo chí để tìm cách kết nối với các thân nhân liệt sĩ như: mục Nhắn tìm người thân liệt sĩ; Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam; đài VOV; báo Cựu chiến binh Việt Nam; Truyền hình VTV1 và các cơ quan liên quan tại Quảng Trị. Tuy nhiên, sau 43 năm, trở lại tìm đồng đội đã hy sinh, ông Hân vô cùng bất ngờ và choáng ngợp bởi chiến trường xưa nay lại là hồ nước mênh mông, xung quanh là đất đá lởm chởm, không còn dấu vết nào năm xưa.

Trải qua bao khó khăn, vất vả, từ thời gian, sức khỏe, kinh tế đến các điều kiện khách quan về thông tin người thân, chiến trường xưa và nay… với sự nỗ lực hết mình của ông và gia đình liệt sĩ, cùng các đơn vị huyện đội, phòng Lao động, Thương binh và Xã hội, các xã liên quan… cuối cùng ông đã lần lượt tìm được mộ các liệt sĩ đưa về với gia đình, quê hương. Trong những chuyến tìm kiếm, vất vả, xúc động và ấn tượng nhất là hành trình tìm kiếm mộ hai liệt sĩ Trần Hữu Minh, quê ở xã Lĩnh Sơn, huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An, thiếu úy, chính trị viên đơn vị C1-D2-E27-B5, liệt sĩ Nguyễn Văn Ngọ, sinh năm 1948, quê ở xã Kỳ Phú, huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh, đơn vị B1/CS-C15-E27-B5. Quá trình tìm kiếm vô cùng vất vả, gian nan, gần như đã mất hết hy vọng, có nhiều lúc tưởng chừng phải bỏ cuộc. Nhưng rồi với cái tâm và bằng sự kiên trì, khắc phục mọi khó khăn, cuối cùng ông cũng tìm được đồng đội và giữ trọn lời hứa trong thâm tâm năm xưa.

Những người thân liệt sĩ sau nhiều năm tháng mong mỏi chờ tin giờ đã vỡ òa trong niềm vui, trong tiếng khóc nức nở của tình thương, nỗi nhớ, của hạnh phúc. Mẹ liệt sĩ Nguyễn Văn Ngọ đã 99 tuổi, nhiều lần cùng cháu nội (con gái duy nhất của liệt sĩ) vào chiến trường tìm con. Mẹ đã đi gần khắp Quảng Trị vẫn không biết anh Ngọ đang nằm ở đâu. Nay, sức mẹ đã yếu lắm và vẫn luôn mong ngóng, mòn mỏi chờ tin con, mỗi lần nhắc đến đứa con trai yêu dấu phải nằm lại chiến trường mấy chục năm qua mẹ lại đau đớn xót xa. Dẫu biết rằng không còn đủ sức để đi tìm, đưa anh về với quê hương, với ông bà nhưng mẹ vẫn mong một ngày con trai được đoàn tụ với tổ tiên. Và điều kỳ diệu đã xảy ra, trước lúc nhắm mắt xuôi tay mẹ đã thỏa nguyện ước tìm được liệt sĩ Nguyễn Văn Ngọ đưa về quê cha đất tổ. Mẹ khóc vì niềm vui bất ngờ, vì tâm nguyện cả đời đã đạt được. Con gái liệt sĩ Nguyễn Văn Ngọ cũng xúc động nói trong nước mắt: “Bác Hân đã không quản ngại khó khăn tìm mọi cách đưa ba con về với gia đình, con vô cùng cảm tạ bác và xem bác như cha vậy”.

Chứng kiến niềm vui đoàn tụ của gia đình các liệt sĩ, đại tá Nguyễn Như Hân thấy hạnh phúc như tìm được chính gia đình ruột thịt mình vậy.

Cũng nhiều lần thăm lại chiến trường xưa, thăm viếng các nghĩa trang ở Quảng Trị, nơi yên nghỉ của các anh hùng liệt sĩ để thắp nén hương tưởng nhớ các đồng đội không may mắn nằm lại chiến trường, ông Hân xót xa, đau buồn khi tìm mãi vẫn không gặp các đồng đội của trung đoàn mình trong nghĩa trang. Bởi theo ông, Trung đoàn E27 – B5 chiến đấu 5 năm liên tục tại chiến trường Quảng Trị, đồng đội của ông hy sinh chắc chắn sẽ được quy tập vào nghĩa trang mà sao lại không thấy. Từ những thắc mắc đó ông tìm hiểu và được biết liệt sĩ của Trung đoàn 27  được đưa ra mai tang ở bờ bắc sông Bến Hải cơ bản đã được huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị quy tập về các nghĩa trang, nhiều nhất là nghĩa trang Hồ Xá. Nhưng rất nhiều liệt sĩ vẫn chưa xác định được tên, tuổi. Hiểu được nỗi đau của những gia đình liệt sĩ vẫn chưa xác định được tên, tuổi. Hiểu được nỗi đau của những gia đình liệt sĩ vừa bị mất người thân vừa không tìm được phần mộ đưa họ về quê hương, vào chiến trường xa xôi, rừng núi hẻo lánh đi tìm hài cốt liệt sĩ, xác định danh tính đưa nhiều đồng đội về quê hương, góp phần làm vơi bớt nỗi đau cho các gia đình liệt sĩ.

Không phụ lòng người quan tâm, trong suốt 5 năm, từ năm 2010 – 2015, ông Hân đã tham gia tìm và xác định danh tính tổng cộng 444 liệt sĩ, bao gồm tìm, quy tập và báo cho các gia đình biết phần mộ là 224 liệt sĩ, trong đó thử ADN cho 20 liệt sĩ để xác định danh tính: đang chuẩn bị giúp 48 gia đình liệt sĩ làm đơn thử AND; cung cấp danh sách 63 liệt sĩ hy sinh tại 3 địa điểm cho Tỉnh Quảng Trị tìm kiếm, quy tập phần mộ về quê hương hoặc đưa vào nghĩa trang; đang xác định danh tính và tìm kiếm 107 liệt sĩ; thử AND một lần nhưng chưa có kết quả 3 liệt sĩ.

Biết được một số thông tin về phần mộ các liệt sĩ, ông nhờ mục “Nhắn tìm đồng đội” của Đài Truyền hình Việt Nam thông tin để thân nhân các liệt sĩ biết và tìm người thân đưa về. Một số gia đình liệt sĩ nhiều năm tìm kiếm phần mộ người thân bị thất lạc chưa được cũng đến nhờ ông dẫn đi hoặc hướng dẫn cách tìm kiếm. Với ai ông cũng đều nhiệt tình hướng dẫn, nhiều lúc đã cùng các gia đình đi vào chiến trường để tìm kiếm mộ liệt sĩ. Chiến tranh đã đi qua qua hơn 40 năm, đất nước đã hòa bình, thống nhất nhưng những vết thương của chiến tranh vẫn còn hiển hiện rõ trong cuộc sống, đau thương, mất mát vẫn làm nhói tim những người mẹ mất con, người vợ mất chồng, những đứa con mồ côi… Những việc làm âm thầm, tình nguyện của cựu đại tá Nguyễn Như Hân có ý nghĩa tinh thần vô cùng to lớn đối với thân nhân gia đình liệt sĩ, góp phần giảm bớt những đau thương mất mát vì chiến tranh.

Không chỉ trọn tình, vẹn nghĩa với anh em đồng đội, ông Nguyễn Như Hân còn là một thầy thuốc đông y gia truyền, hàng ngày vẫn bắt mạch, bấm huyệt, bốc thuốc, giúp nhiều người khỏi bệnh, vui với cuộc sống. Đặc biệt, với những người nghèo ở xa bệnh nặng, ông đến tận nhà giúp họ chữa trị với tinh thần  giúp đỡ làm việc thiện tích đức là chính. Cũng nhiều lần nhặt được túi và ví rơi ông đã tìm cách liên trả lại cho người đánh mất. Với trái tim nhân ái ông còn làm rất nhiều việc tốt khác để giúp đỡ mọi người.

Dù làm việc gì cũng luôn tận tình, chu đáo và hết lòng vì người khác nên người cựu chiến binh già Nguyễn Như Hân luôn được mọi người yêu quý, kính trọng. Những việc làm tâm đức của ông đã được các cơ quan, đơn vị, các cấp ghi nhận và nêu gương điển hình để học tập, noi theo. Năm 2015, ông Nguyễn Như Hân đã được Bộ trưởng Bộ Công an Trần Đại Quang tặng Bằng khen “Đã có thành tích xuất sắc trong công tác thông tin, tìm kiếm, cất bốc hài cốt liệt sĩ từ năm 2011 – 2015”. Cựu đại tá Nguyễn Như Hân luôn xứng đáng là người lính Cụ Hồ với 8 chữ vàng danh dự: “Trọn nghĩa nước non, thắm tình đồng đội”.

Trang Thông tin điện tử Đảng bộ Thành phố (T/h)