Đồng chí Cù Ngọc Trang, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội thăm và khảo sát thực tế tại khu vực làng nghề

Chủ trì buổi làm việc có đồng chí Cù Ngọc Trang, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, Trưởng đoàn; đồng chí Nguyễn Đình Trường, Bí thư Đảng ủy xã Sơn Đồng.

Trên cơ sở báo cáo của địa phương và khảo sát trực tiếp khu vực làng nghề, các đại biểu tập trung nhận diện những khó khăn, điểm nghẽn đang tác động đến sản xuất, kinh doanh và khả năng mở rộng thị trường. Từ thực trạng đó, nhiều hướng ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số được đặt ra nhằm nâng năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh của sản phẩm, đồng thời bảo tồn giá trị văn hóa và kỹ thuật chế tác đặc trưng của Sơn Đồng.

Theo đồng chí Cao Văn Tâm, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Sơn Đồng, làng nghề điêu khắc, sơn mỹ nghệ Sơn Đồng hiện có gần 397 cơ sở sản xuất, kinh doanh, trong đó 351 cơ sở trực tiếp chạm khắc, sơn thếp; tạo việc làm thường xuyên cho trên 1.500 lao động tại chỗ và thu hút hàng nghìn lao động ngoài địa phương. Làng nghề có 26 nghệ nhân được Nhà nước công nhận cùng hơn 40 nghệ nhân, thợ giỏi được các tổ chức nghề nghiệp công nhận. Đây là nguồn lực quan trọng để duy trì kỹ thuật chế tác, truyền nghề và tiếp tục phát triển giá trị của sản phẩm Sơn Đồng.

Tuy nhiên, quy mô sản xuất chủ yếu vẫn theo hộ gia đình, phân tán và xen kẽ trong khu dân cư, trong khi mức độ ứng dụng công nghệ giữa các cơ sở chưa đồng đều. Dữ liệu về cơ sở sản xuất, nghệ nhân, thiết bị và sản phẩm chưa được hình thành đầy đủ; hoạt động quảng bá, bán hàng trực tuyến, truy xuất nguồn gốc, xác thực sản phẩm và quản trị thương hiệu đã được triển khai nhưng thiếu tính đồng bộ. Cùng với yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh, vấn đề môi trường làng nghề cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với quá trình đổi mới phương thức sản xuất.

Từ những vấn đề thực tế, UBND xã Sơn Đồng đề xuất xây dựng nhiệm vụ khoa học và công nghệ để nghiên cứu, thử nghiệm mô hình thu gom, xử lý bụi gỗ và khí thải phát sinh trong công đoạn phun sơn. Giải pháp được đặt trong mục tiêu vừa cải thiện chất lượng môi trường, vừa nâng mức độ an toàn trong quá trình sản xuất. Đây cũng là một trong những bài toán cần được giải quyết khi làng nghề hướng tới phương thức phát triển hiện đại, xanh và bền vững hơn.

Song song với đổi mới công nghệ sản xuất, chuyển đổi số được xác định là hướng mở rộng không gian phát triển cho làng nghề. Các đại biểu trao đổi phương án hình thành hành trình trải nghiệm Sơn Đồng trên nền tảng số, kết nối từ bản đồ số, hồ sơ nghệ nhân, đặt lịch tham quan, thuyết minh bằng QR đến thanh toán số và mua sản phẩm trực tuyến sau chuyến đi. Khi các công cụ được kết nối thành một hành trình thống nhất, không gian số không chỉ phục vụ quảng bá mà còn tạo thêm cơ hội tiêu thụ sản phẩm, kéo dài thời gian lưu trú, tăng khả năng tiêu dùng tại điểm đến và đưa những câu chuyện về văn hóa, lịch sử, kỹ thuật chế tác của Sơn Đồng đến gần hơn với công chúng.

Kết luận buổi làm việc, đồng chí Cù Ngọc Trang, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội đánh giá cao tiềm năng, lợi thế và nỗ lực của xã Sơn Đồng trong bảo tồn, phát triển làng nghề gắn với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đồng chí nhấn mạnh, ứng dụng công nghệ phải phục vụ trực tiếp mục tiêu nâng năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm nhưng không làm mất “hồn nghề”. Đổi mới vì vậy phải tạo thêm giá trị cho nghề truyền thống, thay vì làm mờ đi những yếu tố đã tạo nên bản sắc riêng của sản phẩm Sơn Đồng.

Từ yêu cầu đó, đồng chí Cù Ngọc Trang định hướng tập trung vào 5 bài toán gồm nâng cao năng suất và đổi mới công nghệ sản xuất; phát triển sản phẩm, gia tăng giá trị; bảo tồn, khai thác tri thức nghề; xây dựng thương hiệu, xác thực sản phẩm, mở rộng thị trường; từng bước chuyển từ “làng sản xuất” thành “làng nghề sáng tạo” gắn với du lịch và trải nghiệm. Các nhiệm vụ có mối liên hệ chặt chẽ, từ cải tiến bên trong quá trình sản xuất đến nâng giá trị sản phẩm và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường. Trong đó, dữ liệu và công nghệ số được xác định là công cụ kết nối các khâu trong quá trình phát triển làng nghề.

Một hướng đi được nhấn mạnh là xây dựng “hộ chiếu số” cho sản phẩm, từng bước vượt khỏi cách sử dụng mã QR chỉ để cung cấp thông tin giới thiệu đơn thuần. “Hộ chiếu số” hướng tới tích hợp đầy đủ, minh bạch thông tin về cơ sở chế tác, nghệ nhân, nguyên liệu, quy trình sản xuất, chất lượng và nguồn gốc sản phẩm. Qua đó, công nghệ số vừa hỗ trợ xác thực sản phẩm, bảo vệ thương hiệu, vừa góp phần nâng giá trị hàng hóa và củng cố niềm tin của người tiêu dùng đối với sản phẩm Sơn Đồng.

Cùng với “hộ chiếu số”, việc hình thành hệ thống dữ liệu về cơ sở sản xuất, nghệ nhân, sản phẩm và tri thức nghề được xem là nền tảng để làng nghề nâng cao năng lực quản trị trong môi trường số. Khi dữ liệu từng bước được chuẩn hóa, các chủ thể sản xuất có thêm điều kiện quảng bá, kết nối thị trường và xác lập rõ hơn giá trị của từng sản phẩm. Việc số hóa nghệ nhân và tri thức nghề đồng thời tạo thêm phương thức lưu giữ, giới thiệu những kỹ thuật, giá trị văn hóa đặc sắc đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Đồng chí Cù Ngọc Trang, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội yêu cầu các phòng, đơn vị trực thuộc Sở chủ động đồng hành, hỗ trợ xã Sơn Đồng theo từng lĩnh vực chuyên môn; tăng cường kết nối với các trường đại học, chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ. Mục tiêu là từng bước hình thành hệ sinh thái sản xuất - sáng tạo - thương mại - du lịch trên nền tảng số, tạo sự liên kết giữa giá trị truyền thống với nguồn lực khoa học, công nghệ và thị trường hiện đại. Qua đó, làng nghề có thêm điều kiện nâng sức cạnh tranh, bảo vệ thương hiệu và mở rộng không gian phát triển.

Với Sơn Đồng, chuyển đổi số vì vậy không chỉ là đưa thêm công cụ công nghệ vào sản xuất, kinh doanh mà còn gắn với đổi mới cách quản trị, quảng bá, xác thực sản phẩm, kết nối thị trường và phát huy giá trị văn hóa làng nghề. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, sản phẩm có khả năng xác thực, nghệ nhân và tri thức nghề được số hóa, trải nghiệm của du khách được kết nối trên môi trường số, những giá trị đặc sắc của Sơn Đồng có thêm cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Đây là nền tảng để từng bước chuyển từ mô hình sản xuất truyền thống sang “làng nghề sáng tạo”, tạo động lực mới cho kinh tế làng nghề trong khi vẫn gìn giữ những giá trị văn hóa và kỹ thuật chế tác đặc sắc.

Trần Thu Trang