Phải bắn rơi tại chỗ

Theo Trung tướng Phạm Tuân, với sự sáng suốt và tầm nhìn chiến lược của Bác Hồ và Trung ương Đảng, chúng ta đã khẳng định: Mỹ sẽ dùng B.52 đánh ra Hà Nội... trước khi chịu thua ở Việt Nam. Từ nhận định này, Bộ Tổng Tư lệnh đã chỉ đạo cho Quân chủng Phòng không - Không quân chuẩn bị đánh B.52 từ rất sớm, với tư tưởng chỉ đạo nếu B-52 đánh vào Hà Nội phải bắn rơi tại chỗ, tiêu diệt và bắt sống giặc lái, đánh vào tinh thần của đội ngũ phi công, làm rung chuyển Nhà Trắng và Lầu Năm Góc. Tư tưởng đó được quán triệt xuyên suốt trong quá trình chuẩn bị và chiến đấu của quân và dân ta.

Trung tướng Phạm Tuân, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân phát biểu tại lễ kỷ niệm

Bộ đội Tên lửa vừa ra đời đã được giao nhiệm vụ xây dựng phương án đối phó với B.52. Năm 1967, Binh chủng Không quân thành lập phi đội bay đêm huấn luyện sẵn sàng làm nhiệm vụ đánh B.52. Quân chủng đã đưa lực lượng ra-da, tên lửa, không quân vào chiến trường Khu 4, vừa trực tiếp tham gia chiến dấu, vừa nghiên cứu quy luật hoạt động của địch.

Về phía Mỹ, để chuẩn bị trận đánh lớn vào Hà Nội, tháng 5-1972, B.52 đánh thăm dò từ Nghệ An - Thanh Hóa. Đặc biệt là trận đêm 15-4-1972, B.52 đánh phá Hải Phòng với cường độ nhiễu lớn, bộ đội phòng không Hải Phòng bắn hàng trăm quả tên lửa nhưng không bắn rơi tại chỗ được B.52. Sau những trận đánh chưa thành công này, Quân chủng Phòng không - Không quân đã tổ chức rút kinh nghiệm và dấy lên phong trào thi đua phát huy trí tuệ tập thể, hiến kế đánh B.52.

Trên cơ sở nghiên cứu sâu về âm mưu, thủ đoạn, về chiến thuật và cách đánh của địch, với những bài học kinh nghiệm của các trận đánh trước cùng với trí tuệ của tập thể của lãnh đạo, chỉ huy, cán bộ, chiến sĩ trong toàn Quân chủng Phòng không - Không quân đã xây dựng được phương án tác chiến đánh B-52 bảo về Hà Nội, Hải Phòng và các tỉnh lân cận. Phương án được nghiên cứu, bổ sung nhiều lần và đến tháng 12-1972 đã được Tổng Tham mưu trưởng phê duyệt.

Đêm 18-12-1972 - đêm mở đầu của Chiến dịch đã diễn ra như phương án chúng ta đã dự kiến. Các trận địa ra-đa đã sớm phát hiện B.52 thông báo để Sở Chỉ huy Quân chủng Phòng không - Không quân báo động chiến đấu kịp thời. Sau khi máy bay cường kích đánh vào các trận địa tên lửa, ra-đa, đặc biệt đánh phá ác liệt các sân bay thì B.52 tiến vào các mục tiêu và tập trung là Hà Nội. Những quả tên lửa đầu tiên được phóng lên và không quân vượt lên bom đạn để cất cánh; các trận địa tên lửa đã bắn hàng chục quả đạn nhưng chưa có B.52 rơi tại chỗ. Một không khí căng thẳng, lo lắng đã xuất hiện. Sở Chỉ huy Quân chủng đã kịp thời chấn chỉnh, nhắc nhở, rút kinh nghiệm và động viên bộ đội. Chỉ sau 30 phút, các tốp B.52 tiếp tục tiến vào đánh phá và lần này chiếc B.52 đầu tiên đã bị bắn rơi tại chỗ. Thời khắc lịch sử đó là 20 giờ 13 phút đêm 18-12-1972.

Ngay đêm đầu tiên Bộ đội Tên lửa đã bắn rơi 3 chiếc B.52; trong đó có 2 chiếc rơi tại chỗ. Không quân đã vượt trên bom đạn cất cánh tiếp cận đội hình B-52, làm cho chúng tản ra, nhưng chưa có thời cơ nổ súng. Trong giai đoạn 1 của cuộc tập kích (từ 18 đến 24-12), Bộ đội Tên lửa đã bắn rơi 23 máy bay; trong đó có 17 chiếc B-52; Không quân đã nhiều lần xuất kích nhưng vẫn chưa tiếp cận và bắn rơi B-52.

Lãnh đạo, chỉ huy các cấp quán triệt, chỉ đạo phải nghiên cứu tìm ra nguyên nhân tại sao Không quân chưa bắn rơi B-52. Ngày 25-12-1972, Binh chủng Không quân cùng Bộ Tư lệnh Ra đa rút kinh nghiệm và đi đến một quyết định thay đổi thế bố trí lực lượng - hạn chế khả năng gây nhiễu gây những bất ngờ cho địch, đó là đưa Đại đội ra-đa 26 từ Hà Nội vào Thanh Hóa để thành lập các sở chỉ huy bổ trợ ở vòng ngoài - tăng cường sĩ quan dẫn đường ở Sở chỉ huy Mộc Châu - đưa máy bay về các sân bay dã chiến như Cẩm Thủy, Yên Bái.

Những thay đổi đó đã đánh đúng vào điểm yếu của địch và phát huy thế mạnh của ta. Liên tục trong hai đêm 27 và 28-12-1972, Không quân đã tiêu diệt 2 máy bay B.52 trên bầu trời phía tây Hà Nội. Đặc biệt là sự hy sinh quả cảm của phi công Vũ Xuân Thiều đã để lại niềm tự hào cho Bộ đội Không quân Việt Nam anh hùng. Cũng trong ngày 28-12, phi công Hoàng Tam Hùng đã dũng cảm, mưu trí tiến công đội hình lớn của máy bay chiến thuật, anh đã bắn rơi 2 máy bay Mỹ và anh dũng hy sinh.

Sau 12 ngày đêm chiến đấu, chúng ta đã bắn rơi 81 máy bay các loại; trong đó có 34 máy bay B.52. Bị thiệt hại nặng nề, đế quốc Mỹ buộc phải kết thúc chiến dịch tập kích đường không, tiếp tục ngồi vào bàn đám phán và ký kết Hiệp định hòa bình về Việt Nam. Chiến thắng "Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không" trong 12 ngày đêm của quân và dân Hà Nội và các tỉnh, thành lân cận, mà lực lượng Phòng không - Không quân làm nòng cốt đã thực hiện thắng lợi quyết tâm của Trung ương Đảng và Quân ủy Trung ương, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.

“Là những người cựu chiến binh đã từng tham gia vào Chiến dịch lịch sử "Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không", chúng tôi rất tin tưởng vào sự phát triển đi lên của Quân chủng Phòng không - Không quân. Chúng tôi mong muốn rằng, lãnh đạo, chỉ huy và cán bộ, chiến sĩ toàn Quân chủng tiếp tục quán triệt quan điểm, đường lối của Đảng về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới; cụ thể hóa và vận dụng linh hoạt, sáng tạo những bài học quý báu từ Chiến thắng "Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không" để tổ chức thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ được giao”, Trung tướng - Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Tuân đề nghị.

Quyết tâm tiếp nối truyền thống cha ông

Vinh dự, xúc động và tự hào khi được đại diện cho thế hệ trẻ phát biểu tại lễ kỷ niệm, Thiếu tá Bùi Thanh Bình, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn tên lửa 77, Trung đoàn tên lửa 257, Sư đoàn Phòng không 361, Quân chủng Phòng không - Không quân chia sẻ, nhìn lại Chiến thắng lịch sử "Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không", đặc biệt là qua những thước phim tư liệu, những câu chuyện kể xúc động của các bác, các chú cựu chiến binh, những người đã từng tham gia chiến đấu và phục vụ chiến đấu trong 12 ngày đêm lịch sử đó, càng thêm thấm thía và cảm nhận sâu sắc rằng: Để có được những ngày hòa bình, tươi đẹp như hôm nay, đất nước ta đã phải trải qua những cuộc đấu tranh trường kỳ, gian khổ, đầy máu và nước mắt, nhưng rất đỗi tự hào và vẻ vang.

Các đại biểu dự lễ kỷ niệm

Trong đó, Bản hùng ca bất diệt "Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không" mãi mãi đi vào lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta như một "Bạch Đằng", "Chi Lăng", "Đống Đa" của thế kỷ 20... trở thành biểu tượng của ý chí, trí tuệ Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh, là thắng lợi của chân lý "Không có gì quý hơn độc lập, tư do".

Thiếu tá Bùi Thanh Bình khẳng định, kế thừa và phát huy tinh thần chiến thắng "Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không" trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới, thế hệ trẻ nguyện quyết tâm viết tiếp những trang sử vẻ vang, tiếp nối truyền thống cha ông, lấy đó làm lý tưởng sống, làm động lực để phát huy trí tuệ, lòng nhiệt huyết, ra sức xây dựng Quân đội, Quân chủng Phòng không - Không quân "Cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại", bảo vệ vững chắc bầu trời Tổ quốc, góp phần xây dựng một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa "Giàu mạnh, hùng cường, sánh vai với các cường quốc năm châu" như Bác Hồ hằng mong ước.

Phan Lâm - Nguyễn Thành