Trồng dâu tại trang trại Ðức Tín (thành phố Ðà Lạt, Lâm Ðồng)

Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, hằng năm, hàng nghìn héc-ta đất nông nghiệp được chuyển đổi mục đích sử dụng để đạt giá trị kinh tế cao hơn. Do đó, để phát triển nông nghiệp ổn định, bền vững, các địa phương cần áp dụng công nghệ, bù đắp cho quỹ đất nông nghiệp đang có xu hướng giảm dần.

Công nghệ cao thay cho quỹ đất giảm

Lâm Ðồng có lợi thế về điều kiện tự nhiên cho phát triển nông nghiệp. Tuy nhiên, do phần lớn đất đai là đồi núi, diện tích đất sử dụng trong nông nghiệp không nhiều, tỉnh đã xác định nông nghiệp công nghệ cao là một khâu đột phá để phát triển kinh tế. Nhờ thế, vùng đất nam Tây Nguyên này đang trở thành hình mẫu trong sản xuất nông nghiệp công nghệ cao của cả nước. Lâm Ðồng đã ban hành các chính sách ưu tiên nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, lựa chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp, thúc đẩy năng suất, chất lượng giá trị nông sản. Hiện nay, tỉnh có rất nhiều mô hình nông nghiệp ứng dụng khoa học kỹ thuật phát triển.

Chúng tôi tìm đến trang trại của gia đình ông Mai Văn Khẩn, thuộc khu Hòn Bồ, phường 12, thành phố Ðà Lạt, được chọn là một trong những điểm trình diễn công nghệ tưới thông minh, theo dự án hỗ trợ của tỉnh Lâm Ðồng, và trở thành địa chỉ mới trong hành trình du lịch canh nông. Ông Khẩn cho biết, để tăng hiệu quả sử dụng đất, điều đầu tiên là phải thay đổi tư duy canh tác, từ đầu vào là giống, vật tư nông nghiệp cho đến ứng dụng công nghệ tiên tiến.

Cũng tại thành phố Ðà Lạt, Công ty Ðà Lạt GAP, một công ty gia đình của ông Lê Văn Cường ở phường 8, với những sản phẩm nông nghiệp đã vươn ra thị trường thế giới. Từ 1,5 ha sản xuất ban đầu, Ðà Lạt GAP mở rộng lên 32ha, trong đó 17 ha ứng dụng công nghệ cao, doanh thu bình quân 1,8 tỷ đồng/ha. Hầu hết các loại rau đều sản xuất trong nhà kính theo hướng dẫn của các chuyên gia châu Âu. Hằng năm, hơn 40% sản phẩm của Ðà Lạt GAP được xuất khẩu sang Nhật Bản, còn lại được bán trực tiếp trong nước. Mỗi năm doanh nghiệp này đều cử cán bộ, kỹ sư tham quan, học hỏi tại các nước có nền nông nghiệp tiên tiến; thuê chuyên gia tư vấn quốc tế. Nhờ đó, để không phụ thuộc vào đất, doanh nghiệp đã chuyển đổi một phần diện tích sang trồng rau thủy canh, năng suất tăng gấp sáu lần so với canh tác truyền thống, giá bán cũng cao gấp hai đến ba lần. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Ðồng Phạm S cho biết, để phát triển nông nghiệp bền vững, 15 năm qua, Lâm Ðồng đã tập trung cho nông nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Hiện nay, giá trị nông nghiệp bình quân của tỉnh đã đạt hơn 160 triệu đồng/ha, thuộc nhóm dẫn đầu cả nước.

Cũng để khắc phục tình trạng quỹ đất hạn hẹp, tại nhiều địa phương phía bắc, đã có những mô hình nông nghiệp tiên tiến, cho năng suất, chất lượng nông sản cao, có sự tham gia đầu tư vốn, công nghệ của những doanh nghiệp lớn như Vingroup, TH Hòa Phát… Riêng Công ty TNHH đầu tư phát triển sản xuất nông nghiệp VinEco (Tập đoàn Vingroup) đã chính thức tham gia lĩnh vực nông nghiệp từ năm 2015, với tổng số vốn đầu tư lên tới 2.000 tỷ đồng và quy mô 1.000 lao động. Với sự đầu tư bài bản, VinEco đã triển khai sản xuất nông nghiệp trên quy mô lớn và áp dụng các công nghệ tiên tiến từ Nhật Bản và I-xra-en, nhằm tối ưu hóa hiệu quả và chất lượng sản phẩm.

Các nông trường VinEco được xây dựng theo quy hoạch khoa học, bao gồm khu sản xuất đồng ruộng, khu nhà kính, khu sơ chế, khu bảo quản lạnh. Kỹ thuật canh tác mà VinEco áp dụng đề cao tiêu chí an toàn thực phẩm và chất lượng sản phẩm. Nhờ đó, VinEco có thể cung ứng cho thị trường nguồn sản phẩm đa dạng với số lượng lớn và chất lượng bảo đảm. Trong khi đó, với việc xác định "Công nghệ cao là chìa khóa vàng cho phát triển nông nghiệp Việt Nam", Tập đoàn TH cũng đã đầu tư hàng nghìn tỷ đồng để phát triển dự án nông nghiệp công nghệ cao sản xuất rau, củ, quả hữu cơ và lúa chất lượng cao tại tỉnh Thái Bình. Tập đoàn phối hợp chuyên gia của các viện nghiên cứu khoa học trong nước và quốc tế, triển khai dự án theo các nhóm sản phẩm như sữa và các sản phẩm từ sữa, cây dược liệu quý hiếm, chè và sản phẩm từ chè, các giống gạo có chất lượng và hàm lượng dinh dưỡng cao…

Ðẩy mạnh tích tụ ruộng đất

Theo nhận định của các chuyên gia, mặc dù Việt Nam là nước nông nghiệp nhưng năng suất nông nghiệp chưa cao, dẫn đến nhiều nơi, người nông dân chán nghề, bỏ ruộng, trong khi đất nông nghiệp ngày càng thiếu hụt. Do đó, cùng với việc áp dụng mạnh mẽ công nghệ cao trong nông nghiệp, các địa phương cần đẩy nhanh tiến trình tích tụ, tập trung ruộng đất để nâng cao năng suất, chất lượng giá trị nông sản trên mỗi diện tích đất. Thực tế tại nhiều địa phương, công tác này đang được ưu tiên và mang lại hiệu quả đáng khích lệ.

Thái Bình là một trong những tỉnh đi đầu trong công tác dồn điền, đổi thửa tại miền bắc. Ðến nay, tỉnh đã tích tụ, tập trung được hơn 15 nghìn ha đất nông nghiệp, trong đó, khoảng 5.000 ha đất theo hình thức thuê, chuyển quyền sử dụng và hơn 10 nghìn ha theo hình thức liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ. Hiện, Thái Bình có hơn 130 tổ chức, cá nhân thực hiện tích tụ ruộng đất để sản xuất trồng trọt với gần 1.400 ha đất, trong đó, hình thức thuê đất chiếm gần 90%, chuyển nhượng quyền sử dụng đất chiếm 3,56%, góp đất chiếm 5% và mượn đất để sản xuất chiếm khoảng 3%. Chính quyền địa phương đã có nỗ lực tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân tập trung ruộng đất để áp dụng công nghệ trong sản xuất nông nghiệp. Riêng về thủ tục đăng ký đất đai, UBND cấp xã xác nhận hoặc chứng thực vào hợp đồng thuê hoặc chuyển quyền sử dụng đất giữa các bên liên quan.

Tại tỉnh Hà Nam, bốn khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao với diện tích 500 ha đã được quy hoạch. Năm 2016, tỉnh ban hành nghị quyết về đẩy mạnh công nghiệp hóa nông nghiệp, tạo đột phá phát triển nhanh, bền vững nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2016-2025, định hướng đến năm 2035. Theo Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Ðình Khang, quan điểm, mục tiêu xuyên suốt của Hà Nam trong sản xuất nông nghiệp là lấy khu nông nghiệp công nghệ cao làm nòng cốt, doanh nghiệp làm hạt nhân, nền tảng. Chính quyền cấp xã, cấp huyện ký hợp đồng thuê đất nông nghiệp của các hộ dân, chính quyền cấp tỉnh ký hợp đồng cho doanh nghiệp thuê lại bằng đúng giá thuê của nông dân để phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Hình thức chính quyền bảo lãnh chính là chính sách quan trọng, tạo niềm tin cho người nông dân có đất cho thuê và doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp.

Ở Nghệ An, với sự tham gia của hơn 358 nghìn hộ dân, tỉnh đang tích cực đẩy mạnh vận động nông dân dồn điền, đổi thửa và khuyến khích tích tụ ruộng đất để phát triển sản xuất quy mô lớn trong nông nghiệp. Hiện nay, toàn tỉnh có hơn 720 mô hình sản xuất hiệu quả và 60 mô hình cánh đồng lớn cho năng suất cao.

Tại tỉnh Vĩnh Phúc, ngay từ năm 2014, UBND tỉnh đã ban hành nghị quyết về thí điểm việc hỗ trợ kinh phí cho các tổ chức, cá nhân gom ruộng để sản xuất nông nghiệp. HÐND tỉnh ban hành nghị quyết về một số cơ chế, chính sách thực hiện cơ cấu lại nông nghiệp, trong đó có chính sách về đất đai để dồn điền, đổi thửa. Ðến nay, toàn tỉnh có khoảng 660 tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp, mua, thuê gom ruộng đất để phát triển nông nghiệp.

Tỉnh cũng đã giao đất cho nhiều doanh nghiệp đầu tư sản xuất nông nghiệp công nghệ cao. Chẳng hạn, Công ty TNHH đầu tư và phát triển nông nghiệp DKC (xã Tam Hồng, huyện Yên Lạc) đã trả cho mỗi hộ nông dân có đất cho thuê lại là 150 kg thóc/sào, gấp gần 10 lần so với sản xuất trước đây. Ngoài ra, nông dân nhượng ruộng đất còn được tuyển dụng vào làm việc tại công ty với mức thu nhập bình quân ba triệu đồng/tháng. Ngoài diện tích thuê lại của nông dân thời hạn 20 năm, doanh nghiệp còn liên kết với nhiều hộ nông dân theo hình thức cấp vốn đầu tư vào bao tiêu sản phẩm. Ðời sống nông dân được cải thiện đáng kể nhờ thu nhập cao, việc làm ổn định.

Lấy nông nghiệp công nghệ cao làm khâu đột phá để nông sản tham gia chuỗi giá trị toàn cầu là xu hướng tất yếu. Bên cạnh đó, việc từng bước tiến hành tích tụ, tập trung đất đai cũng là một yêu cầu quan trọng, cùng với các chính sách hỗ trợ khác, để các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân đầu tư tiến tới sản xuất lớn, nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp hiện nay.

(Còn nữa)

Nguồn: Báo Nhân dân điện tử