Quang cảnh lễ kỷ niệm tại di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám

Tại buổi lễ, các đại biểu cùng ôn lại thân thế và sự nghiệp của Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi (1272-1346), người quê Chí Linh xưa, nổi tiếng bởi tài năng xuất chúng và ý chí vượt khó. Đỗ đầu khoa thi Thái học sinh năm Giáp Thìn 1304 dưới triều vua Trần Anh Tông, ông đã trải qua ba triều vua Trần Anh Tông, Trần Minh Tông và Trần Hiến Tông, luôn thể hiện phẩm chất thanh liêm, tận tụy, đặt lợi ích quốc gia lên trên hết. Không chỉ là một vị quan mẫu mực, Mạc Đĩnh Chi còn được lịch sử ghi nhận là nhà ngoại giao kiệt xuất khi hai lần đi sứ sang nhà Nguyên, thể hiện trí tuệ, bản lĩnh và khí phách của Đại Việt, góp phần giữ gìn danh dự, lợi ích quốc gia và tạo dựng sự kính trọng từ triều đình phương Bắc.

Đồng chí Trần Đức Cường, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam cho biết, khoảng năm 1339, Mạc Đĩnh Chi dâng sớ xin cáo quan về quê. Dù được vua Trần Hiến Tông nhiều lần giữ lại vì trân trọng tài năng và đức độ, ông vẫn được chuẩn tấu, phong tước và cử sứ đưa về quê trong sự kính trọng của triều đình. Sau khi rời chốn quan trường, ông sống thanh đạm dưới chân núi Phượng Hoàng, chuyên tâm sáng tác thơ văn và dành thời gian cho việc truyền dạy tri thức. Khi qua đời vào năm 1346, ông được vua Trần Dụ Tông truy phong Phúc Thần, lập đền thờ và về sau được truy tôn là Kiến Thủy Khâm Minh Văn Hoàng Đế. Đến nay, vào ngày 10 tháng 2 âm lịch hằng năm, hậu duệ họ Mạc và người dân địa phương vẫn tổ chức lễ tưởng niệm nhằm tri ân công lao của vị "Lưỡng quốc Trạng nguyên".

Phát biểu tại chương trình, đồng chí Phan Đăng Long, Phó Chủ tịch Hội Sử học Hà Nội, Trưởng ban liên lạc họ Mạc nhấn mạnh, họ Mạc là dòng họ có truyền thống khoa bảng và nhiều đóng góp nổi bật trong lịch sử dân tộc. Từ các danh nhân như Mạc Hiển Tích, Mạc Kiến Quan đến Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi, tinh thần hiếu học và phụng sự đất nước luôn được kế thừa qua nhiều thế hệ. Đặc biệt, dưới triều Mạc, công tác phát hiện, đào tạo và trọng dụng nhân tài tiếp tục được quan tâm, để lại nhiều dấu ấn trong lịch sử khoa cử Việt Nam. Hiện nay, tại Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám vẫn lưu giữ 82 bia tiến sĩ của hai triều Lê và Mạc. Đây là khối tư liệu quý được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương năm 2010 và tiếp tục được công nhận là Di sản tư liệu thế giới vào năm 2011.

Phát biểu tại lễ kỷ niệm, đồng chí Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám khẳng định, sự kiện không chỉ là dịp tưởng nhớ một danh nhân kiệt xuất mà còn góp phần lan tỏa tinh thần hiếu học, khuyến khích nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các giá trị giáo dục, khoa cử của dân tộc. Đồng chí nhấn mạnh, đây cũng là hoạt động có ý nghĩa trong lộ trình hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám, tiếp tục khẳng định vai trò của di tích trong đời sống văn hóa, giáo dục hiện đại và góp phần xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm tri thức, thành phố học tập.

Trong khuôn khổ chương trình, các nhà khoa học, nhà nghiên cứu đã trao đổi, phân tích nhiều góc nhìn về thân thế, sự nghiệp và những đóng góp của Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi trên các lĩnh vực giáo dục, chính trị và ngoại giao. Những tham luận đã tiếp tục khẳng định vai trò của đội ngũ trí thức Đại Việt trong tiến trình lịch sử, đồng thời làm nổi bật giá trị trường tồn của truyền thống hiếu học, trọng hiền tài trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước hôm nay.

Trà Vy