Quang cảnh buổi toạ đàm

Phát biểu đề dẫn tọa đàm, NSND Trần Quốc Chiêm, Phó Chủ tịch Liên hiệp các hội VHNT Việt Nam, Chủ tịch Hội Liên hiệp VHNT Hà Nội nhấn mạnh chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu, tác động sâu rộng tới mọi lĩnh vực, trong đó có văn học nghệ thuật. Nghị quyết 57-NQ/TW xác định khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực then chốt cho phát triển đất nước, đồng thời mở ra không gian sáng tạo rộng lớn, đa chiều cho đội ngũ văn nghệ sĩ. NSND Trần Quốc Chiêm cho rằng chuyển đổi số không chỉ là thay đổi công cụ mà là quá trình tái cấu trúc hệ sinh thái văn học nghệ thuật, chuyển từ mô hình tuyến tính sang mô hình mở, nơi tác giả và công chúng có thể tương tác trực tiếp, thậm chí đồng sáng tạo thông qua các nền tảng số.

Từ góc nhìn của người sáng tác, nhà văn Trần Gia Thái, Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội đánh giá công nghệ số đã tạo bước tiến lớn trong bảo tồn di sản văn học, giúp số hóa bản thảo, nhật ký sáng tác, tránh thất lạc và góp phần lưu giữ giá trị văn hóa dân tộc. Tuy vậy, ông thẳng thắn chỉ ra nhiều thách thức: sự cạnh tranh dữ dội giữa văn học và các loại hình nội dung số như game, phim, mạng xã hội; rào cản công nghệ khiến nhiều nhà văn lớn tuổi lúng túng; nguy cơ tác phẩm bị “vô cảm hóa” khi lạm dụng AI, làm giảm chiều sâu tư tưởng và bản sắc cá nhân. Theo ông, nhà văn phải học cách làm chủ công nghệ, sử dụng công cụ số như trợ lực sáng tạo chứ không để công nghệ dẫn dắt tư duy nghệ thuật, bởi “công nghệ có thể hỗ trợ nhưng không thể thay thế trái tim con người”.

Để giảm thiểu những hạn chế này, nhà văn Trần Gia Thái đề xuất đội ngũ sáng tác cần chủ động học tập kỹ năng số, từ phần mềm sáng tác đến công cụ quảng bá; tham gia các hội thảo, khóa bồi dưỡng để cập nhật kiến thức; đồng thời các cơ quan quản lý cần đầu tư hạ tầng xuất bản số, bảo vệ bản quyền và tổ chức các giải thưởng, sân chơi dành cho văn học số nhằm khuyến khích sáng tạo.

Ở lĩnh vực điện ảnh, NSND Nguyễn Hà Bắc (Hội Điện ảnh Hà Nội) cho rằng hơn bao giờ hết, nghệ sĩ phải chủ động “dấn thân vào công nghệ” để không tụt lại phía sau, biết kết hợp với các chuyên gia công nghệ để nghệ thuật và khoa học bổ trợ cho nhau. Ông khẳng định chuyển đổi số không làm lu mờ nghệ thuật mà mở rộng đôi cánh của sáng tạo, song chỉ hiệu quả khi nghệ sĩ biết giữ bản sắc, giữ hồn Việt trong từng tác phẩm.

“Kỷ nguyên số đặt ra cả thời cơ lẫn thách thức cho văn nghệ sĩ. Bảo tồn giá trị truyền thống, sáng tạo giá trị mới và khai phá không gian số cần được thực hiện hài hòa, nhằm tạo nên một nền văn học nghệ thuật phong phú, nhân văn và giàu bản sắc”, NSND Trần Quốc Chiêm nhấn mạnh, đồng thời khẳng định đó cũng chính là cách văn nghệ sĩ góp phần vào sự phát triển của Thủ đô và đất nước trong giai đoạn hội nhập sâu rộng.

Trần Chung