Quang cảnh buổi toạ đàm

Tại tọa đàm “Hồi sinh những dòng sông đô thị”, các nhà khoa học, chuyên gia và lãnh đạo nhiều bộ, ngành, địa phương đã thẳng thắn chỉ ra nguyên nhân sâu xa của tình trạng ô nhiễm sông ngòi, đồng thời đề xuất hàng loạt giải pháp mang tính chiến lược nhằm cứu lấy “mạch sống” của Thủ đô.

Theo Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ Tài nguyên và Môi trường), ô nhiễm sông ngòi tại Việt Nam, đặc biệt ở Hà Nội, đã vượt ngưỡng báo động đỏ. Những dòng sông từng gắn liền với ký ức người dân Thủ đô nay dần biến thành “kênh nước thải khổng lồ”. Hệ thống sông nội đô như Tô Lịch, Kim Ngưu, Nhuệ - Đáy, Cầu, Bắc Hưng Hải… đang rơi vào tình trạng suy thoái nghiêm trọng, mất hẳn chức năng sinh thái vốn có.

Tổng Biên tập Báo Tiền Phong Phùng Công Sưởng bày tỏ: Ba mươi năm trước, người dân còn có thể câu cá bên sông Tô Lịch, hái rau muống trên dòng Kim Ngưu. Còn giờ đây, chỉ còn lại mùi xú uế và dòng nước đen đặc chảy ngang phố. 

Theo Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Nguyễn Hồng Hiếu, lượng nước thải sinh hoạt tại các đô thị lên tới gần 9 triệu m³ mỗi ngày, nhưng chỉ chưa đầy 17% được xử lý. Phần lớn nước thải xả thẳng ra sông, kênh, ao hồ. Không chỉ dừng ở nước thải sinh hoạt, các khu công nghiệp, cụm làng nghề cũng góp phần đáng kể vào tình trạng ô nhiễm. Nhiều cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, đặc biệt là trong các làng nghề truyền thống, vẫn “tự phát” xả thải trực tiếp ra môi trường mà không qua xử lý.

Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam Trần Đình Hòa nhận định, sự thiếu liên kết vùng trong quản lý và quy hoạch sử dụng đất khiến công tác kiểm soát ô nhiễm trở nên rời rạc. 

Từ góc độ địa phương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa cho biết, thành phố đang rà soát toàn diện mức độ ô nhiễm tại các sông, hồ nội đô để tham mưu cho Thành ủy, UBND thành phố triển khai giải pháp xử lý. “Phải nâng cao trách nhiệm của cán bộ cơ sở sau khi sắp xếp mô hình chính quyền hai cấp, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để người dân thay đổi ý thức bảo vệ môi trường” - đồng chí Nguyễn Đình Hoa nhấn mạnh.

Trong những năm gần đây, Hà Nội đã đầu tư nhiều dự án như Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá, các dự án thoát nước giai đoạn 1, 2, cùng những giải pháp nạo vét, thu gom nước thải dọc sông Tô Lịch. Tuy nhiên, kết quả vẫn còn khiêm tốn bởi các giải pháp còn manh mún, thiếu tính tổng thể và bền vững.

Các tỉnh nằm cùng lưu vực như Hưng Yên, Ninh Bình cũng đang chịu hệ lụy trực tiếp. Là tỉnh hạ lưu, Ninh Bình thường xuyên phải gánh nguồn nước ô nhiễm từ thượng nguồn, khiến các chỉ số COD, BOD vượt xa ngưỡng cho phép. Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Ninh Bình Lê Hùng Thắng đề xuất cần tái lập Ủy ban liên vùng lưu vực sông Nhuệ - Đáy, nhằm tăng cường phối hợp, chia sẻ dữ liệu và xử lý ô nhiễm theo chuỗi.

Trước thực tế đáng báo động này, các chuyên gia cho rằng, việc cứu sông không thể tiếp tục theo tư duy “vá chỗ nào thủng chỗ đó”. Hà Nội cần một chiến lược tổng thể, dài hơi, gắn với mục tiêu phát triển bền vững đô thị. Theo Phó Cục trưởng Nguyễn Hồng Hiếu, giải pháp cấp bách là xây dựng mô hình quản lý lưu vực sông thống nhất, đầu tư triệt để hệ thống thu gom, xử lý nước thải và rác thải, bảo đảm lưu lượng dòng chảy cho các sông nội đô. Mục tiêu từ 5 - 10 năm tới, tỷ lệ nước thải được xử lý phải đạt trên 80%, kiểm soát nghiêm ngặt nguồn xả thải từ khu công nghiệp, làng nghề, khu dân cư.

Nhiều chuyên gia đồng tình rằng, cần có cơ chế liên kết vùng trong quản lý môi trường lưu vực sông, không thể để “mạnh ai nấy làm”. Song song với đó, giáo dục và truyền thông về ý thức bảo vệ môi trường phải trở thành nền tảng lâu dài, tạo sự đồng thuận xã hội trong công cuộc làm sạch và hồi sinh các dòng sông.

Hoàng Lan