Quang cảnh hội nghị toạ đàm

Tại buổi tọa đàm "Di sản văn hóa phi vật thể các di tích thờ Linh Lang Đại Vương - Bảo tồn và phát huy giá trị phục vụ định hướng phát triển công nghiệp văn hóa" do UBND quận Long Biên tổ chức ngày 9-4, các chuyên gia đều thống nhất khẳng định vai trò thiết yếu của di sản trong đời sống văn hóa, tinh thần của cộng đồng cư dân đô thị, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải định vị lại giá trị di sản dưới lăng kính phát triển văn hóa hiện đại.

Linh Lang Đại Vương, theo truyền thuyết, là hiện thân của rắn - biểu trưng cho dòng nước, vị thần chống lũ, hóa thân của khát vọng chế ngự thiên nhiên và bảo vệ cư dân đồng bằng Bắc Bộ. Tín ngưỡng thờ Linh Lang được thực hành tại hàng trăm ngôi đình cổ, trong đó Long Biên là địa phương tiêu biểu với 13 di tích thờ tự, bao gồm 11 di tích đã được xếp hạng, cùng các lễ hội đặc sắc như Trường Lâm – di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, và nghi lễ “Kéo co ngồi” - di sản được UNESCO vinh danh là đại diện của nhân loại.

Tuy nhiên, trong dòng chảy hiện đại, nhiều giá trị truyền thống đang đối mặt với nguy cơ mai một. Tính thiêng của lễ hội cổ truyền thờ Linh Lang tại một số nơi có dấu hiệu suy giảm, bị lệch chuẩn hoặc đồng hóa, khiến cộng đồng dần đánh mất mạch nguồn bản sắc. Việc ứng dụng công nghệ trong tuyên truyền, chuyển đổi số trong quảng bá còn ở mức sơ khai, thiếu tính hệ thống. Đáng chú ý, đến nay quận Long Biên vẫn chưa có một đề án quy mô nhằm bảo tồn và phát huy giá trị hệ thống di tích thờ Linh Lang Đại Vương một cách bài bản, gắn với mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa.

Từ thực tiễn đó, các nhà nghiên cứu đề xuất một số định hướng mang tính đột phá. Nhà dân tộc học Bùi Xuân Đính đề xuất xây dựng đề án tổng thể về bảo tồn di sản Linh Lang, với các trụ cột: quy hoạch bảo tồn không gian đình làng; bảo tồn biểu tượng Thần Rắn trong kiến trúc, mỹ thuật dân gian; phục dựng nghi lễ, đạo cụ, diễn xướng liên quan đến tín ngưỡng thờ Linh Lang. Đặc biệt, cần kết nối với các tour du lịch văn hóa, sinh thái để nâng cao tính hấp dẫn, hình thành sản phẩm du lịch có bản sắc riêng của Long Biên.

Ở góc độ phát triển di sản bền vững, TS Nguyễn Doãn Minh (Viện Nghiên cứu Kinh thành) khuyến nghị nên xây dựng không gian văn hóa tâm linh chung thờ Linh Lang trên địa bàn quận. Không gian đó không chỉ là quần thể kiến trúc, mà còn là nơi hội tụ sinh hoạt tín ngưỡng, nghệ thuật dân gian và hoạt động cộng đồng. Muốn vậy, cần có sự đầu tư chuyên sâu, sự chung tay của cộng đồng và chính quyền địa phương để duy trì tính bền vững cả về vật thể và phi vật thể.

PGS.TS Dương Văn Sáu (Đại học Văn hóa Hà Nội) gợi mở hướng đi mới bằng việc khai thác lễ hội kéo co – đã được UNESCO vinh danh như một điểm nhấn văn hóa đặc sắc. Long Biên hoàn toàn có thể tổ chức các liên hoan văn hóa thường niên quy tụ các đội kéo co truyền thống trên cả nước, đồng thời đẩy mạnh giao lưu trình diễn nghi lễ thờ Linh Lang giữa các địa phương có chung tín ngưỡng để làm giàu thêm "ngôn ngữ" văn hóa di sản.

Dưới góc nhìn tiếp cận công nghiệp văn hóa, PGS.TS Nguyễn Thị Phương Chi (Viện Sử học) nhấn mạnh: phát huy giá trị di sản Linh Lang không thể theo lối cũ, mà phải gắn với sáng tạo hiện đại, truyền thông số và nghệ thuật hóa các hoạt động truyền thống. Sân khấu hóa di sản, sáng tạo sản phẩm số từ di sản, xây dựng chuỗi trải nghiệm tại các điểm di tích, đó là cách để di sản không chỉ sống trong bảo tồn, mà còn "sống động" trong đời sống đương đại.

Khép lại tọa đàm, Phó Chủ tịch UBND quận Long Biên Nguyễn Thị Thanh Hằng khẳng định quyết tâm của địa phương trong việc cụ thể hóa các đề xuất thành hành động. Quận sẽ rà soát, đánh giá tổng thể thực trạng bảo tồn di tích thờ Linh Lang, đồng thời lập kế hoạch xây dựng đề án phát triển di sản gắn với công nghiệp văn hóa – lấy văn hóa làm nền tảng, lấy di sản làm động lực phát triển bền vững.

Trà Vy