Ban Chỉ đạo được giao nhiệm vụ tổ chức triển khai, quán triệt và hiện thực hóa các nội dung chỉ đạo tại hai nghị quyết quan trọng của Trung ương và Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo đó, Ban sẽ chỉ đạo toàn diện các hoạt động gắn với định hướng chiến lược phát triển của ĐHQGHN, đồng thời sẽ tự giải thể khi hoàn thành nhiệm vụ.

Trên cơ sở triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, ĐHQGHN đã thành lập Công viên Công nghệ cao và Đổi mới sáng tạo – một tổ hợp tích hợp các đơn vị nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và hệ thống dịch vụ hỗ trợ. Đây sẽ là hạt nhân kết nối các nguồn lực tri thức, tài chính và công nghệ, đẩy mạnh hợp tác với doanh nghiệp trong và ngoài nước, thúc đẩy các hướng nghiên cứu ưu tiên theo chuẩn quốc tế.

Theo Giám đốc Lê Quân, Nghị quyết 57-NQ/TW đã chỉ ra phương thức sản xuất kiểu mới mà Việt Nam cần theo đuổi trong kỷ nguyên chuyển đổi số – đó là mô hình phát triển dựa vào tri thức, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Để hiện thực hóa định hướng này, bên cạnh hạ tầng tri thức, thể chế tài chính là một khâu trọng yếu cần được cải cách mạnh mẽ.

Tại Hội nghị phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nhân lực chất lượng cao vừa qua, người đứng đầu ĐHQGHN đã thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn lớn trong cơ chế tài chính dành cho nghiên cứu khoa học hiện nay – tình trạng phân bổ vốn nhỏ giọt, thiếu dài hạn, thủ tục thanh quyết toán rườm rà, quản lý tài chính cứng nhắc khiến quá trình sáng tạo bị bóp nghẹt bởi hành lang hành chính.

Từ thực tế đó, Giám đốc ĐHQGHN đề xuất 5 nhóm giải pháp đột phá về tài chính, trong đó nhấn mạnh đến việc thiết lập cơ chế đầu tư dài hạn cho các nhiệm vụ khoa học – công nghệ từ 3 đến 5 năm theo vòng đời nghiên cứu, áp dụng cơ chế giải ngân theo giai đoạn và thanh quyết toán một lần duy nhất khi kết thúc nhiệm vụ, cho phép chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học.

Một hướng đi khác được đề xuất là trao quyền tự chủ tài chính và chuyên môn nhiều hơn cho các tổ chức chủ trì và nhà khoa học. Theo đó, việc quản lý sẽ chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm; nhà khoa học được linh hoạt sử dụng tài chính, có thể tạm ứng, vay mượn để triển khai nhiệm vụ trước khi được cấp vốn chính thức; giảm bớt các khâu trung gian, đánh giá kết quả dựa vào sản phẩm khoa học cuối cùng.

Đặc biệt, ĐHQGHN đề nghị phát triển mạnh mô hình Quỹ đầu tư cho khoa học và đổi mới sáng tạo theo nhiều định hướng: từ nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, nghiên cứu chính sách, đến thương mại hóa sản phẩm. Song song với đó là hình thành các quỹ đầu tư mạo hiểm theo mô hình hợp tác công – tư (PPP), với vốn "mồi" từ nhà nước cho giai đoạn nghiên cứu ban đầu trong phòng thí nghiệm, và sự tham gia của khu vực tư nhân ở các giai đoạn tiếp theo – từ thử nghiệm tới thương mại hóa.

Để thúc đẩy mô hình này, ĐHQGHN kiến nghị cần sửa đổi các quy định về định giá tài sản trí tuệ, cho phép tổ chức chủ trì được tự định giá và miễn trừ trách nhiệm hình sự, hành chính; đồng thời cần có cơ chế linh hoạt hơn trong sử dụng nhân lực nghiên cứu – cho phép cán bộ công lập làm việc theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp mà vẫn đảm bảo quyền lợi và không làm phát sinh rủi ro cho ngân sách.

Những đề xuất, định hướng trên không chỉ mở ra cơ hội để tháo gỡ những "nút thắt" tồn tại trong cơ chế tài chính khoa học công nghệ, mà còn tạo nền tảng cho các tổ chức giáo dục, nghiên cứu như ĐHQGHN chủ động, sáng tạo, tăng tốc chuyển đổi số và phát triển bền vững trong kỷ nguyên kinh tế tri thức.

Ngọc Ánh