THAM MƯU CÁC CƠ CHẾ, CHÍNH SÁCH NHẰM KHAI THÁC, PHÁT HUY MỌI TIỀM NĂNG, NGUỒN LỰC, XÂY DỰNG HÀ NỘI TRỞ THÀNH TRUNG TÂM KHOA HỌC, CÔNG NGHỆ VÀ ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội

Phát triển khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, giữ vai trò then chốt trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Trong nhiệm kỳ tới đây và những năm tiếp theo, khoa học, công nghệ (KHCN) và đổi mới sáng tạo (ĐMST) được xác định là một trong những khâu đột phá đặc biệt quan trọng để thực hiện mục tiêu phát triển đất nước nhanh và bền vững.

I. Thực trạng hoạt động KHCN và ĐMST ở thành phố Hà Nội

Được sự quan tâm của Trung ương, sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp của Thành uỷ, HĐND, UBND Thành phố, hoạt động KHCN đã có những đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội Thủ đô. Hà Nội đã khẳng định vai trò là trung tâm hàng đầu về KHCN và ĐMST của cả nước, thể hiện qua quy mô về tiềm lực KHCN, cường độ đầu tư và kết quả hoạt động KHCN[1]. Cụ thể:

Các Chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội Thủ đô gắn với thực hiện Nghị quyết Trung ương 6 khóa XI về phát triển KHCN đã được triển khai đồng bộ, đạt hiệu quả tốt. Các chủ trương, cơ chế, chính sách nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo môi trường pháp lý thuận lợi, minh bạch, hiệu quả để phát triển KHCN, thúc đẩy ĐMST đã được cụ thể hóa và triển khai thực hiện. Quan tâm khai thác, phát huy tiềm lực KHCN trên địa bàn Thành phố, nhất là trí tuệ, tiềm năng “chất xám” của đội ngũ trí thức, các trường đại học và cao đẳng, viện nghiên cứu để thúc đẩy phát triển KHCN và ĐMST, góp phần quan trọng vào việc nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của kinh tế Thủ đô.

Công tác nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ có nhiều đổi mới, nâng cao hiệu quả, theo hướng tăng cường xã hội hóa và gắn kết với sản xuất, kinh doanh, từng bước chuyển sang cơ chế thị trường. Các nhiệm vụ KHCN đã chuyển mạnh từ phương thức chủ yếu giao trực tiếp sang đặt hàng tuyển chọn đơn vị thực hiện. Kết quả nghiên cứu được ứng dụng hiệu quả hơn vào thực tiễn, phục vụ trực tiếp công tác quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội Thủ đô. Triển khai 345 nhiệm vụ khoa học & công nghệ, trong đó trên 85% nhiệm vụ sau khi nghiệm thu đã được ứng dụng vào thực tiễn; trong đó Chương trình nghiên cứu khoa học trọng điểm của Thành ủy đã cung cấp những luận cứ khoa học quan trọng cho việc xây dựng dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XVII Đảng bộ Thành phố.

Thị trường KHCN tiếp tục được đẩy mạnh với nhiều hình thức. Nhiều sản phẩm KHCN đã thực sự trở thành hàng hóa, nhu cầu mua bán công nghệ ngày càng tăng. Ban hành và triển khai tích cực Đề án “Thúc đẩy chuyển giao, làm chủ và phát triển công nghệ từ nước ngoài vào Việt Nam trong các ngành, lĩnh vực ưu tiên giai đoạn đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”, Đề án hỗ trợ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, thiết lập Sàn giao dịch công nghệ Thành phố. Tổ chức thành công nhiều hoạt động kết nối cung cầu công nghệ, thiết bị chuyên ngành: Chợ công nghệ và thiết bị Hà Nội (Techmart) hằng năm, Diễn đàn khởi nghiệp sáng tạo Hà Nội...

Hà Nội đã phối hợp với các bộ, ngành Trung ương đẩy nhanh tiến độ, cơ bản hoàn thành đầu tư cơ sở hạ tầng chung Khu công nghệ cao Hòa Lạc, tạo thu hút đầu tư từ các doanh nghiệp, tập đoàn lớn trong và ngoài nước. Đầu tư xây dựng, đưa vào hoạt động Vườn ươm Doanh nghiệp CNTT đổi mới sáng tạo Hà Nội từ tháng 1/2017. Hoàn thành dự án đầu tư cơ sở hạ tầng với trang thiết bị, công nghệ hiện đại của Thành phố tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc.

Thành phố đã triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo thông qua việc triển khai các đề tài, dự án sản xuất thử nghiệm có giá trị thực tiễn và khả năng thương mại hóa cao; hỗ trợ các doanh nghiệp phát triển ý tưởng, hoàn thiện công nghệ, phát triển sản phẩm mới làm cơ sở thành lập các doanh nghiệp khoa học công nghệ[2]. Phong trào khởi nghiệp sáng tạo bước đầu đã lan tỏa mạnh mẽ trong xã hội. Chủ động hỗ trợ, tư vấn, hướng dẫn thành lập các doanh nghiệp khoa học, công nghệ; giai đoạn 2016-2020 cấp 60 giấy chứng nhận doanh nghiệp KH&CN, gấp 2 lần giai đoạn 2010-2015. Khuyến khích các doanh nghiệp thành lập Quỹ phát triển khoa học và công nghệ để nâng cao năng lực hấp thụ, đổi mới công nghệ. Các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng hệ thống quản lý chất lượng, xây dựng, quản lý và phát triển thương hiệu, nhãn hiệu sản phẩm, chương trình hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ… được quan tâm triển khai. Hà Nội hiện đang dẫn đầu cả nước về số bằng sáng chế và giải pháp hữu ích[3], và đứng thứ hai về số bằng kiểu dáng công nghiệp và nhãn hiệu hàng hóa[4].

Công tác liên kết, hợp tác, hội nhập quốc tế về KHCN được đẩy mạnh và chủ động hơn trong một số lĩnh vực. Quan hệ phối hợp với các doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu trên địa bàn được mở rộng, hiệu quả ngày càng tăng.

Bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động KHCN của thành phố Hà Nội còn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của Thủ đô; nhiều tiềm lực KHCN trên địa bàn chưa được khai thác, đưa vào sử dụng thực sự hiệu quả. Việc cụ thể hóa các chủ trương, định hướng lớn về KHCN và ĐMST thành các cơ chế, chính sách còn chậm; thiếu các cơ chế, chính sách hỗ trợ, thúc đẩy phát triển đồng bộ thị trường KHCN; các tổ chức trung gian, tư vấn chuyển giao công nghệ còn hạn chế cả về số lượng và quy mô, nhất là các tổ chức có chức năng xúc tiến, định giá công nghệ... Trình độ công nghệ của các doanh nghiệp nhìn chung còn thấp; kết nối hoạt động nghiên cứu & triển khai với thị trường và doanh nghiệp còn yếu; đầu tư công cho KHCN chưa tương xứng với yêu cầu đặt ra. Đây là những thách thức không nhỏ, xuất phát từ nhiều nguyên nhân, cả khách quan lẫn chủ quan, cả từ phía các cơ quan QLNN, từ bản thân các doanh nghiệp và cả từ phía các nhà khoa học, chuyên gia.

II. Định hướng, nhiệm vụ, giải pháp phát triển KHCN và ĐMST Thủ đô Hà Nội

1. Định hướng phát triển

Để thực hiện mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, xây dựng Thủ đô đến năm 2025 trở thành thành phố thông minh, hiện đại, có sức cạnh tranh cao trong nước và khu vực; đến năm 2030 thành thành phố “xanh – thông minh – hiện đại”, phát triển năng động, hiệu quả, có sức cạnh tranh khu vực và quốc tế; đến năm 2045 là thành phố có chất lượng cuộc sống cao, kết nối toàn cầu, có sức cạnh tranh quốc tế, một trong những khâu đột phá quan trọng được xác định là phát triển KHCN và ĐMST trong toàn xã hội. Hà Nội cần phát triển thành Trung tâm ĐMST, nghiên cứu phát triển, ứng dụng và chuyển giao công nghệ hàng đầu của cả nước, tiến tới là trung tâm KHCN của khu vực Đông Nam Á trong một số lĩnh vực; trung tâm phần mềm hàng đầu Châu Á.

Trong những năm tới, với vai trò Thủ đô – thành phố sáng tạo - Hà Nội có trách nhiệm tiếp tục dẫn đầu cả nước về năng lực nghiên cứu, sáng chế và ứng dụng, chuyển giao công nghệ; về xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, thúc đẩy, hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện đổi mới sáng tạo; về số lượngdoanh nghiệp KH&CN được thành lập và hoạt động có hiệu quả; về hình thành, phát triển tài sản trí tuệ…

2. Các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm

Để thực hiện mục tiêu, định hướng phát triển KHCN và ĐMST, đòi hỏi sự vào cuộc tích cực, quyết liệt của các cấp, các ngành, các doanh nghiệp và người dân Thủ đô. KHCN phải trở thành nhiệm vụ quan trọng, cấp thiết, bắt buộc trong mọi ngành, lĩnh vực, trong đời sống kinh tế - xã hội của Thành phố Hà Nội. Mỗi cấp, ngành cần xác định rõ các chỉ tiêu, nhiệm vụ, đề án… cụ thể về ứng dụng, phát triển nhanh KHCN và thúc đẩy ĐMST trong tất cả các lĩnh vực hoạt động của mình.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền, nâng cao nhận thức, thúc đẩy phát triển mạnh mẽ KHCN và ĐMST trong toàn xã hội; huy động mọi nguồn lực, cơ chế, chính sách để nhanh chóng đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển mới, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của kinh tế Thủ đô.

Nhóm giải pháp thứ nhất: Xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách về KHCN và ĐMST

Chủ động rà soát, nghiên cứu, đề xuất với Trung ương hoàn thiện hệ thống chính sách pháp luật về KHCN và ĐMST, đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất, phù hợp với cơ chế thị trường và thông lệ quốc tế. Trong đó, cần quan tâm có những chính sách đặc thù, vượt trội để thúc đẩy ĐMST, tạo thuận lợi, khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng, chuyển giao công nghệ, làm chủ các công nghệ mới, đáp ứng yêu cầu lấy doanh nghiệp làm trung tâm nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và chuyển giao công nghệ.

Nghiên cứu, đề xuất với Trung ương cho phép Hà Nội thử nghiệm một số cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy ứng dụng công nghệ mới, thử nghiệm các mô hình mới, sản phẩm, thiết bị mới, triển khai một số mô hình kinh doanh mới...

Nhóm giải pháp thứ hai: Huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển KHCN và đổi mới sáng tạo

* Về nguồn nhân lực

Có chính sách vượt trội thu hút, đào tạo, đãi ngộ và sử dụng đội ngũ trí thức, nhất là các nhà khoa học, chuyên gia về công nghệ cả trong nước và quốc tế. Trước mắt, cần tập trung kết nối, huy động đội ngũ trí thức, chuyên gia, nhà khoa học trên địa bàn cùng vào cuộc, cùng đồng hành, tham gia tích cực vào hoạt động KHCN nói riêng và hiến kế, đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng và phát triển Thủ đô ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại. Đồng thời, cần quan tâm hoàn thiện cơ chế, chính sách thu hút, trọng dụng, đãi ngộ, vinh danh, tạo môi trường thuận lợi cho đội ngũ trí thức làm việc và sinh hoạt (như điều kiện đi lại, phương tiện làm việc, nhà ở, lương, thưởng...).

Tiếp tục đẩy mạnh CCHC gắn với kiện toàn tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực, trách nhiệm, văn hóa ứng xử của đội ngũ cán bộ, công chức quản lý nhà nước Thành phố về KHCN. Nâng cao hơn nữa hiệu quả phối hợp giữa các sở, ngành, địa phương nhằm đề xuất đặt hàng các nhiệm vụ KHCN thực sự gắn với yêu cầu thực tiễn; có các giải pháp cụ thể, khả thi hỗ trợ các doanh nghiệp nghiên cứu, ứng dụng KHCN và ĐMST.

* Về nguồn tài chính

Phấn đấu đến năm 2025, tổng đầu tư xã hội cho phát triển KHCN và ĐMST trên địa bàn Hà Nội không thấp hơn 1% GRDP, trong đó chú trọng vào nghiên cứu, triển khai và ứng dụng công nghệ đối với lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp công nghệ cao. Bên cạnh đó, cần tăng cường công tác tuyên truyền, khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận, sử dụng hiệu quả nguồn Quỹ phát triển khoa học và công nghệ Hà Nội vào đổi mới sáng tạo, nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ tiên tiến, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh.

Triển khai các giải pháp đồng bộ, hỗ trợ khơi thông các nguồn lực xã hội đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; khuyến khích các doanh nghiệp xây dựng quỹ phát triển khoa học của doanh nghiệp.

* Về tiềm lực KHCN

Ưu tiên rà soát quy hoạch, bố trí quỹ đất phục vụ phát triển hạ tầng KHCN; bổ sung một số dự án phát triển tiềm lực KHCN và ĐMST vào kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2021-2025 của Thành phố. Đồng thời, xây dựng cơ chế để khai thác, phối hợp sử dụng hiệu quả hơn tiềm lực KHCN của TW trên địa bàn (trước hết là hạ tầng KHCN, các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, trung tâm ĐMST của các trường, viện lớn).

Hình thành và phát triển Nền tảng đổi mới sáng tạo mở (Open Innovation Platform) để tăng cường liên kết, kết nối hạ tầng nghiên cứu của các tổ chức nghiên cứu trung ương và Hà Nội, các tập đoàn, doanh nghiệp để tạo lập môi trường phát triển và thử nghiệm các công nghệ mới.

Tập trung đầu tư, phát triển nhanh, đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, xã hội, đặc biệt là hạ tầng số, hạ tầng công nghệ thông tin tại một số khu vực đã được quy hoạch các dự án phát triển KHCN và ĐMST, như: Khu công nghệ cao Hòa Lạc; các khu công nghệ thông tin tập trung của Thành phố; khu Công nghệ sinh học; các khu nông nghiệp công nghệ cao... Xây dựng Khu công nghệ cao Hòa Lạc thành Trung tâm nghiên cứu, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo của Hà Nội và quốc gia, là mô hình điểm cho việc liên kết nghiên cứu, phát triển công nghệ giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và cơ sở sản xuất trong Khu công nghệ cao; trong đó xây dựng khu thử nghiệm công nghệ mới, áp dụng cơ chế cấp phép thử nghiệm nhanh cho khởi nghiệp sáng tạo...

Nhóm giải pháp thứ ba: Tăng cường nghiên cứu khoa học công nghệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội Thủ đô

Cơ cấu lại các chương trình khoa học công nghệ gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, cũng như yêu cầu về quản lý Nhà nước của các sở, ban, ngành, địa phương. Tiếp tục đổi mới căn bản việc đề xuất, đặt hàng, tuyển chọn và thực hiện các nhiệm vụ KHCN phù hợp với yêu cầu thực tiễn, đồng thời nâng cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các đơn vị nghiên cứu. Đẩy mạnh áp dụng cơ chế đặt hàng nhiệm vụ nghiên cứu từ Thành phố, các sở, ban, ngành, quận, huyện, thị xã và các doanh nghiệp.

Cùng với việc tiếp tục tăng cường các hoạt động nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, cần đẩy mạnh nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn phục vụ yêu cầu đổi mới, hội nhập, phát triển văn hóa, kinh tế - xã hội và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, chú trọng thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu để đề ra các giải pháp quản trị đô thị lớn, thông minh, hiện đại gắn với đặc thù của một trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về văn hoá, khoa học, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc tế của cả nước.

Nhóm giải pháp thứ tư: Phát triển thị trường KHCN gắn với đẩy mạnh các hoạt động hỗ trợ ứng dụng KHCN và ĐMST với định hướng trọng tâm là doanh nghiệp

Tiếp tục ưu tiên phát triển thị trường KHCN đồng bộ với các thị trường vốn, thị trường lao động, thị trường hàng hoá. Phát triển nhanh hệ thống các doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Xây dựng Sàn Giao dịch công nghệ Hà Nội tiến tới là sàn giao dịch công nghệ quốc gia kết nối liên thông với các trung tâm công nghệ lớn của thế giới. Phát triển nhanh các tổ chức trung gian môi giới, đánh giá, chuyển giao công nghệ, hỗ trợ nâng cao năng lực các thành phần trong mạng lưới. Xây dựng mạng lưới các nhà đầu tư hỗ trợ vốn, kỹ thuật cho tổ chức trung gian, doanh nghiệp KH&CN, các tổ chức nghiên cứu.

Xây dựng chương trình trọng điểm phát triển doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển sản phẩm chủ lực của Thủ đô trên cơ sở các hoạt động: hỗ trợ ứng dụng, đổi mới, chuyển giao công nghệ; áp dụng hệ thống quản lý tiên tiến, công cụ cải tiến năng suất chất lượng, áp dụng chỉ dẫn địa lý, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc; xây dựng, quản lý và phát triển nhãn hiệu sản phẩm, làng nghề...; tăng cường công tác bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Tập trung phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống đổi mới sáng tạo, xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Thủ đô, là trung tâm tổ chức các sự kiện khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quy mô quốc gia và quốc tế, kết nối chặt chẽ với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia và quốc tế. Xây dựng các mô hình trung tâm ĐMST, trong đó ưu tiên mời các doanh nghiệp lớn, có uy tín trên trường quốc tế, tham gia các trung tâm đổi mới sáng tạo với vai trò là người dẫn đường, định hướng, hỗ trợ cho các sản phẩm công nghệ và các doanh nghiệp tham gia các trung tâm này.

Xây dựng và hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu về KHCN của Hà Nội, kết nối toàn quốc và quốc tế để các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp của thành phố được tiếp cận, cập nhật thông tin KHCN mới. Triển khai điều tra thống kê về nguồn lực công nghệ, đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp, xây dựng bản đồ, lộ trình công nghệ trong các lĩnh vực ưu tiên.  

Nhóm giải pháp thứ năm: Tăng cường liên kết, hợp tác nâng cao hiệu quả phát triển KHCN và ĐMST

Đẩy mạnh hợp tác giữa các doanh nghiệp, đơn vị nghiên cứu, các tổ chức phi chính phủ, cộng đồng dân cư, trong đó cơ quan quản lý nhà nước đóng vai trò kết nối. Tăng cường hợp tác với các cơ quan nghiên cứu, các trường đại học lớn trên địa bàn Thủ đô như Viện Hàn lâm khoa học công nghệ Việt Nam, Viện Hàn lâm khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia, Đại học Bách khoa Hà Nội, Học viện Nông nghiệp Việt Nam… để triển khai nghiên cứu, phát triển công nghệ phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, quản lý đô thị, xây dựng chính quyền... của Hà Nội.

Xây dựng “Mạng lưới sáng kiến Thủ đô” nhằm liên kết chặt chẽ giữa các nhà quản lý, đội ngũ tri thức và doanh nhân nhằm phục vụ, giải quyết các vấn đề đặc thù trong quá trình phát triển của Thủ đô.

Xây dựng, gìn giữ và phát triển thương hiệu “Thành phố Hà Nội sáng tạo”, tạo bước tiến thuận lợi cho Thủ đô trong việc định vị thương hiệu, quảng bá hình ảnh trên mọi lĩnh vực sáng tạo, gia nhập nhóm các thành phố toàn cầu đang phát triển theo hướng đổi mới sáng tạo, hướng tới mục tiêu nâng cao vị thế và tạo dựng hình ảnh mới, hấp dẫn hơn cho Hà Nội.

Mở rộng và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; lựa chọn các đối tác đến từ các quốc gia phát triển có nền khoa học, công nghệ tiên tiến, hiện đại. Thu hút, hỗ trợ hoạt động cho các trung tâm nghiên cứu phát triển của các tập đoàn lớn như Samsung, Qualcomm,…

Với vai trò cơ quan QLNN về KHCN ở địa phương, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội quyết tâm đẩy mạnh CCHC, thực hiện nghiêm túc công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, sắp xếp, đề bạt cán bộ; đồng thời siết chặt kỷ luật, kỷ cương công chức & công vụ, nâng cao hơn nữa chất lượng công tác tham mưu, QLNN về KHCN, an toàn bức xạ, hạt nhân, tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng... Làm tốt vai trò cầu nối giữa các nhà khoa học, chuyên gia với chính quyền, doanh nghiệp và người dân Thành phố. Tham mưu xây dựng các cơ chế, chính sách nhằm khai thác, phát huy hiệu quả tiềm năng, nguồn lực KHCN trên địa bàn, tạo sự bứt phá về ĐMST, nghiên cứu phát triển, ứng dụng và chuyển giao công nghệ..., nâng cao năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh của các doanh nghiệp và cả nền kinh tế, góp phần quan trọng vào công cuộc xây dựng và phát triển Thủ đô thanh lịch, văn minh, hiện đại, có chất lượng cuộc sống tốt.