KINH NGHIỆM SẮP XẾP TỔ CHỨC BỘ MÁY HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ TỪ THÀNH PHỐ ĐẾN CƠ SỞ THEO TINH THẦN NGHỊ QUYẾT 18-NQ/TW, NGHỊ QUYẾT 19-NQ/TW CỦA TRUNG ƯƠNG (KHÓA XII)

 

            Đồng chí Vũ Thu Hà

Thành ủy viên, Giám đốc Sở Nội vụ

 

Đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền đô thị là nhiệm vụ quan trọng, luôn được Đảng và Nhà nước ta quan tâm chỉ đạo thực hiện nhằm đáp ứng những yêu cầu thực tiễn về nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước theo mô hình chính quyền đô thị trong bối cảnh đô thị hóa ở nước ta hiện nay.

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc khóa XII đã chỉ rõ “Hoàn thiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương phù hợp với đặc điểm ở nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt theo luật định”.

Nghị quyết số 18-NQ/TW Hội nghị Trung ương lần thứ 6, khóa XII: "Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả" đã xác định nguyên nhân, hạn chế, yếu kém của tổ chức bộ máy hệ thống chính trị, đó là: Mô hình tổng thể về tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị chưa được hoàn thiện, một số bộ phận, lĩnh vực chưa phù hợp. Đồng thời đã đề ra nhiêm vụ: (1) Khẩn trương nghiên cứu, hoàn thiện và tổ chức thực hiện mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị phù hợp với yêu cầu xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và chủ động, tích cực hội nhập quốc tế; (2) Tiếp tục sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện thể chế xây dựng chính quyền địa phương theo hướng phân định rõ hơn tổ chức bộ máy chính quyền đô thị, nông thôn, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt; (3) Mạnh dạn thí điểm một số mô hình mới về thu gọn tổ chức bộ máy và kiêm nhiệm chức danh để tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động; (4) Thực hiện phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, hợp lý giữa Trung ương và địa phương, giữa cấp trên và cấp dưới, gắn quyền hạn với trách nhiệm; đồng thời, xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ bằng các quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước, bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch, đề cao trách nhiệm giải trình và tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện. Khuyến khích sự năng động, sáng tạo và phát huy tính tích cực, chủ động của các cấp, các ngành, các địa phương trong việc xây dựng, kiện toàn tổ chức, tinh gọn bộ máy, tinh giản biên chế.

Hiến pháp năm 2013, Điều 111 quy định: “Chính quyền địa phương được tổ chức ở các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Cấp chính quyền địa phương gồm có HĐND và UBND được tổ chức phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do luật định”.

Như vậy, Đảng và Nhà nước ta luôn xác định việc tổ chức hợp lý CQĐP, phân biệt giữa chính quyền nông thôn, đô thị, hải đảo; đẩy mạnh phân cấp giữa Trung ương và địa phương và giữa các cấp CQĐP, gắn quyền hạn với trách nhiệm có vai trò vô cùng quan trọng trong việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý xã hội, bảo đảm tính thống nhất, thông suốt trong tổ chức và hoạt động của CQĐP các cấp, trong đó có chính quyền tại các đô thị.

Thủ đô Hà Nội có vai trò đặc biệt quan trọng, là trung tâm chính trị - hành chính Quốc gia, kinh tế, khoa học công nghệ, văn hóa - xã hội của cả nước, có quy mô dân số đứng thứ hai trong cả nước. Trong những năm gần đây, dân số Hà Nội trung bình mỗi năm tăng khoảng 1,8%; mật độ dân số trung bình lớn, dân cư phân bố không đều, mật độ dân số tập trung tại các quận khá cao (mật độ dân số trung bình của 12 quận là 11.220 người/km2). Sự gia tăng dân số tại Thủ đô đã tạo ra áp lực lớn về hạ tầng kinh tế và các vấn đề xã hội cho thành phố.

Tại các quận mới thành lập, đặc biệt là các huyện giáp ranh với các quận có tốc độ đô thị hóa rất nhanh. Kết cấu hạ tầng kinh tế và hạ tầng xã hội ở các khu vực đô thị lớn của Thành phố tương đối ổn định, nhưng chưa tương xứng với sự phát triển của xã hội, không đồng đều, thiếu đồng bộ, chưa có sự khớp nối giữa các khu vực đô thị, giữa các vùng, các địa phương của Thành phố. Các hoạt động kinh tế, văn hóa xã hội và đời sống nhân dân có sự đan xen giữa các yếu tố đô thị và nông thôn ngày càng chuyển dịch theo hướng đô thị hóa. Quản lý quy hoạch đô thị còn nhiều hạn chế, công tác lập quy hoạch, phát triển đô thị chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa, tính bền vững chưa cao, chưa phản ánh rõ nét các bản sắc văn hóa của từng khu vực. Mô hình quản lý hiện hành của Thành phố chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra, chưa tự chủ, thiếu linh hoạt, khả năng tự quyết định, tự chịu trách nhiệm để giải quyết kịp thời những vấn đề đặt ra đối với đô thị rất thấp. Cơ chế, chính sách phân cấp giữa Trung ương và Thành phố còn nhiều bất cập; một số lĩnh vực chưa phân định rõ ràng, chưa tạo được sự khác biệt giữa khu vực đô thị và nông thôn; giữa Thủ đô và các tỉnh, thành phố trong cả nước, không tạo được sự chủ động cho Hà Nội thực hiện nhiệm vụ, đáp ứng nhu cầu của người dân, yêu cầu để phát triển hội nhập của Thủ đô hiện đại, văn minh...

Tại Kết luận số 22-KL/TW ngày 07/11/2012 của Bộ Chính trị về sơ kết 5 năm thực hiện Nghị quyết số 11-NQ/TW của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội giai đoạn 2011 - 2020, Bộ Chính trị đã "đồng ý để thành phố Hà Nội được triển khai thí điểm quản lý theo mô hình chính quyền đô thị trong khu vực các quận; tiếp tục củng cố chính quyền nông thôn theo quy định của pháp luật".

Xuất phát từ những căn cứ, cơ sở thực tiễn trên, ngày 27/11/2019

Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 97/2019/QH14 thí điểm tổ chức mô hình chính quyền đô thị tại thành phố Hà Nội.

Theo đó, thí điểm tổ chức mô hình chính quyền đô thị tại thành phố Hà Nội được tổ chức như sau: Chính quyền địa phương ở thành phố Hà Nội, huyện, quận, thị xã, xã, thị trấn là cấp chính quyền địa phương gồm có HĐND và UBND; ở các phường thuộc quận, thị xã tại thành phố Hà Nội là UBND phường.

UBND phường là cơ quan hành chính nhà nước ở phường, thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của Nghị quyết 97/2019/QH14 và theo phân cấp, ủy quyền của UBND, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội; UBND, Chủ tịch UBND quận, thị xã.

Việc thí điểm tổ chức mô hình chính quyền đô thị tại thành phố Hà Nội được thực hiện từ ngày 1-7-2021 cho đến khi Quốc hội quyết định chấm dứt việc thực hiện thí điểm.

HĐND quận, thị xã thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn quy định tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương, quy định khác của pháp luật có liên quan và các nhiệm vụ, quyền hạn đó là: Quyết định, phân bổ, điều chỉnh dự toán thu, chi ngân sách; phê chuẩn quyết toán thu, chi ngân sách quận, thị xã, trong đó bao gồm ngân sách của các phường trực thuộc, theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước.

Ngoài ra, quyết định chủ trương đầu tư chương trình, dự án nhóm B, nhóm C sử dụng vốn đầu tư công tại các phường trực thuộc theo quy định của Luật Đầu tư công; thông qua chủ trương thành lập, giải thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính phường trực thuộc quận, thị xã; giám sát việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật và việc thực hiện nghị quyết của HĐND cấp mình ở phường; giám sát hoạt động của UBND, Chủ tịch UBND phường.

UBND quận, thị xã thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn quy định tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương, quy định khác của pháp luật có liên quan và các nhiệm vụ, quyền hạn đó là: Xây dựng, trình HĐND cùng cấp quyết định các nội dung quy về uyết định, phân bổ, điều chỉnh dự toán thu, chi ngân sách; phê chuẩn quyết toán thu, chi ngân sách quận, thị xã, trong đó bao gồm ngân sách của các phường trực thuộc, theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước; quyết định chủ trương đầu tư chương trình, dự án nhóm B, nhóm C sử dụng vốn đầu tư công tại các phường trực thuộc theo quy định của Luật Đầu tư. Căn cứ vào nghị quyết của HĐND cùng cấp, quyết định giao và điều chỉnh nhiệm vụ thu, chi ngân sách cho các phường trực thuộc, quyết định chủ trương, biện pháp triển khai thực hiện ngân sách.

Bên cạnh đó, quyết định và tổ chức thực hiện nhiệm vụ về quốc phòng, an ninh, biện pháp bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, đấu tranh, phòng, chống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật khác trên địa bàn các phường trực thuộc.

Chủ tịch UBND quận, thị xã thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn quy định tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương, quy định khác của pháp luật có liên quan và các nhiệm vụ, quyền hạn: Bổ nhiệm, miễn nhiệm, điều động, luân chuyển, khen thưởng, kỷ luật chủ tịch, phó chủ tịch UBND phường; tuyển dụng, sử dụng, quản lý, khen thưởng, kỷ luật công chức phường; đình chỉ việc thi hành, bãi bỏ một phần hoặc toàn bộ văn bản trái pháp luật của UBND phường.

UBND phường có các nhiệm vụ, quyền hạn thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của đơn vị dự toán ngân sách trực thuộc UBND quận, thị xã theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước; đề xuất chủ trương đầu tư chương trình, dự án đầu tư công sử dụng vốn ngân sách nhà nước với UBND quận, thị xã; tham gia ý kiến về chủ trương đầu tư dự án thuộc thẩm quyền quyết định của cơ quan, cá nhân có thẩm quyền mà Luật Đầu tư công quy định phải có sự tham gia ý kiến của HĐND cấp xã; tổ chức thực hiện chương trình, dự án đầu tư công theo phân cấp quản lý.

Đồng thời, đề xuất, phối hợp với cơ quan có thẩm quyền thực hiện nhiệm vụ về quốc phòng, an ninh, biện pháp bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, đấu tranh, phòng, chống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật khác trên địa bàn theo phân cấp quản lý.

Cơ cấu tổ chức của UBND phường gồm chủ tịch, phó chủ tịch và các công chức khác của phường. UBND phường loại I và loại II có không quá hai phó chủ tịch; phường loại III có một phó chủ tịch. Chủ tịch, phó chủ tịch UBND phường là công chức giữ chức danh lãnh đạo, quản lý của UBND phường. Chế độ làm việc của UBND phường theo chế độ thủ trưởng, bảo đảm nguyên tắc tập trung dân chủ.

Chủ tịch UBND phường là người đứng đầu UBND phường, chịu trách nhiệm trước HĐND, UBND, Chủ tịch UBND quận, thị xã và trước pháp luật về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của UBND phường; trực tiếp quản lý, sử dụng công chức phường theo quy định của Chính phủ và phân cấp, ủy quyền của UBND, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội, quận, thị xã; ký các văn bản của UBND phường. Phó chủ tịch UBND phường giúp chủ tịch UBND phường thực hiện các công việc theo phân công của chủ tịch UBND và chịu trách nhiệm trước chủ tịch UBND về nhiệm vụ được phân công. Khi chủ tịch UBND vắng mặt, một phó chủ tịch được chủ tịch ủy nhiệm thay mặt chủ tịch điều hành và giải quyết công việc của UBND phường.

Nghị quyết só 97/2019/QH14 có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2021. Các quận, thị xã, thành phố, phường tại thành phố Hà Nội được thành lập kể từ ngày Nghị quyết 97/2019/QH14 có hiệu lực thi hành không thuộc phạm vi thực hiện thí điểm. Việc tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương tại các đơn vị hành chính này thực hiện theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương và quy định khác của pháp luật có liên quan.

            Hiện nay, Bộ Nội vụ đang triển khai xây dựng dự thảo Nghị định của Chính phủ hướng dẫn thực hiện thí điểm tổ chức mô hình chính quyền đô thị tại thành phố Hà Nội, trong đó quy định về tổ chức, hoạt động, chế độ trách nhiệm của Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường; Quy định việc tuyển dụng, sử dụng, quản lý công chức phường; trình tự, thủ tục bổ nhiệm, miễn nhiệm, điều động, luân chuyển Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường khi thực hiện thí điểm mô hình chính quyền đô thị tại thành phố Hà Nội. Sau khi Chính phủ ban hành Nghị định,        Sở Nội vụ sẽ tham mưu UBND Thành phố chỉ đạo:

         - Rà soát bố trí, sắp xếp đội ngũ, công chức phường (bao gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch và các công chức chuyên môn của phường theo quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước).

         - Triển khai các nội dung quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND, UBND quận, thị xã; quy định chức năng, quyền hạn của Chủ tịch HĐND, Chủ tịch UBND quận, phường.

         - Phối hợp với Ban Tổ chức Thành ủy xây dựng Quy định về trình tự, thủ tục bổ nhiệm, miễn nhiệm, điều động, luân chuyển Chủ tịch, Phó Chủ tịch UBND phường, phù hợp với quy định của pháp luật và phân cấp quản lý cán bộ của Thành ủy.

         - Sửa đổi, bổ sung Quy chế tuyển dụng công chức xã, phường, thị trấn phù hợp với các quy định của pháp luật.

         - Xây dựng và trình HĐND Thành phố có cơ chế, chính sách đặc thù đối với cán bộ, công chức dôi dư và người hoạt động không chuyên trách ở phường khi thực hiện thí điểm theo quy định của pháp luật.

Việc thực hiện thí điểm mô hình tổ chức chính quyền tại thành phố Hà Nội theo Nghị quyết số 97/2019/QH14 sẽ làm cho bộ máy chính quyền thành phố tinh gọn, hoạt động nhanh nhạy, thông suốt hơn, cơ quan hành chính ở cấp huyện và cấp xã sẽ tích cực, chủ động điều hành, quyết định nhanh chóng những vấn đề cấp bách ở địa phương trên cơ sở xác định rõ trách nhiệm, rõ người, rõ việc. Các cơ quan chuyên môn trực thuộc được sắp xếp lại và giảm bớt; đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền giữa các cơ quan Trung ương và chính quyền thành phố, qua đó nâng cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền. Do vậy, hiệu lực và hiệu quả quản lý của bộ máy Chính quyền thành phố được nâng cao, không chỉ trong quản lý đô thị hiện đại, phát triển mà còn đảm bảo cả trong những tình huống khẩn cấp, khó khăn như hoả hoạn, thiên tai, dịch bệnh. Tuy nhiên, việc triển khai thí điểm mô hình chính quyền đô thị là cần đảm bảo bước đi thận trọng trong cải cách tổ chức bộ máy nhà nước ở thành phố Hà Nội; vừa đảm bảo tính kế thừa cao, vừa giữ được ổn định về mô hình tổ chức chính quyền quận, huyện, thị xã; nên cần có một số điều chỉnh nhất định về cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND, UBND quận, huyện, thị xã và ủy ban nhân dân phường cho phù hợp với đặc điểm của quản lý của chính quyền đô thị trong khu vực các quận của thành phố Hà Nội; tạo được sự đa dạng về tổ chức chính quyền địa phương phù hợp với đặc thù của từng loại đơn vị hành chính (phường khác với xã, thị trấn).

Để triển khai có hiệu quả thí điểm tổ chức mô hình chính quyền đô thị tại Thành phố Hà Nội theo Nghị quyết số 97/2019/QH14 ngày 27/11/2019 của Quốc hội, trong thời gian tới, Sở Nội vụ sẽ tiếp tụ tham mưu UBND Thành phố chỉ đạo:

Một là, Tiếp tục sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy theo Nghị quyết số 39 - NQ/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết 18 - NQ/TW, 19 - NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII và các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về việc tổ chức, sắp xếp, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; Nghị định số 107/2020/NĐ - CP và Nghị định số 108/2020/NĐ - CP, ngày 14/9/2020 của Chính phủ; rà soát trùng chéo chức năng, nhiệm vụ, đặc biệt ở các nhiệm vụ phức tạp, giao thoa, khó phân định giữa các cơ quan, đơn vị. Tập trung các giải pháp đổi mới đơn vị sự nghiệp công lập, đây là nội dung quyết định đến khả năng có tiếp tục giảm biên chế sự nghiệp được 10% giai đoạn 2021 - 2025.

Hai là, Đẩy mạnh công tác cải cách hành chính, đơn giản đến mức tối đa các thủ tục hành chính liên quan, chuẩn hóa quy trình giải quyết công việc; nâng cao dịch vụ công mức độ 3 và 4 để phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn.

Ba là, Tập trung điều chỉnh, phê duyệt đề án vị trí việc làm trong cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp theo Nghị định số 62/2020/NĐ – CP, ngày 01/6/2020 và Nghị định số 106/2020/NĐ - CP, ngày 10/9/2020 của Chính phủ, trên cơ sở danh mục khung vị trí việc làm được Bộ Chính trị thông qua và hướng dẫn của Bộ Nội vụ, Bộ quản lý chuyên ngành. Thường xuyên rà soát, điều chỉnh phù hợp với quy định của pháp luật và thực tiễn quản lý, để đề án vị trí việc làm thực sự phát huy tối đa hiệu quả.

Bốn là, Đổi mới, nâng cao chất lượng đội ngũ: chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng; đổi mới công tác tuyển dụng; nâng cao chất lượng đánh giá công chức, viên chức; tăng cường kỷ cương, kỷ luật lao động; thực hiện thanh tra, kiểm tra công vụ thường xuyên và đột xuất. Xác định chất lượng nguồn nhân lực của Thủ đô phải là yếu tố hàng đầu quyết định đến hiệu quả công tác tham mưu tại tất cả các ngành, lĩnh vực.

Đề nghị các cấp ủy đảng và chính quyền các cấp tiếp tục tuyên truyền về chủ trương thực hiện và mô hình tổ chức chính quyền đô thị theo Nghị quyết 97/2019/QH14 của Quốc hội.

Cấp ủy các quận, thị xã quan tâm chỉ đạo việc sắp xếp, bố trí các chức danh cán bộ Hội đồng nhân dân phường đảm bảo thực hiện theo quy định khi Nghị quyết 97/2019/QH14 của Quốc hội có hiệu lực.

Kính thưa các quý vị đại biểu, kính thưa Đại hội!

Để xây dựng Thủ đô giàu đẹp, văn minh, hiện đại thì việc tổ chức thành công mô hình chính quyền đô thị sẽ là yếu tố quan trọng để thực hiện mục tiêu đó. Xin kính chúc sức khỏe các quý vị đại biểu, chúc Đại nội thành công tốt đẹp.

Xin cảm ơn!

 

--------------------------------------------------