Thường trực HĐND thành phố khảo sát cơ sở vật chất trường học công lập tại quận Hoàng Mai

Khó khăn cả trước mắt và lâu dài

Theo thống kê của Sở Giáo dục và Đào tạo, tính đến ngày 15-8-2023, tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia toàn thành phố là 59%  (1.651/2.800), trong đó công lập là 72,7%. Trong đó, mầm non đạt tỷ lệ 50,8%; tiểu học đạt 64,4%; THCS đạt tỷ lệ 75,4% (490/652); THPT đạt tỷ lệ 36,7%.

Phó Trưởng ban Văn hóa - Xã hội HĐND thành phố Nguyễn Quang Thắng, hiện còn thiếu trường, lớp cục bộ tại một số quận, huyện, thị xã có tốc độ đô thị hóa nhanh hoặc những nơi không còn quỹ đất để mở rộng, dẫn đến các chỉ tiêu (số lớp/ trường, số học sinh/lớp) ở một số phường, xã, quận nội đô, huyện đang phát triển còn cao dẫn đến không đảm bảo tiêu chuẩn diện tích tối thiểu/học sinh theo quy định.

Đáng lưu ý, các quận nội thành như: Ba Đình, Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng, Đống Đa, Thanh Xuân, Cầu Giấy... khó khăn về đất để mở rộng trường, xây trường mới; các huyện ngoại thành như Chương Mỹ, Phú Xuyên, Mê Linh, Ba Vì... thiếu kinh phí đầu tư cho việc xây dựng, cải tạo trường học, lớp học.

Thực hiện Nghị quyết số 21/2022/NQ-HĐND, ngày 12-9-2022 của HĐND thành phố; UBND cấp huyện đã phối hợp với các nhà trường khảo sát, xem xét khả năng mở rộng quy mô diện tích đất, xác định quy mô đầu tư (bao gồm các hạng mục hiện có và các hạng mục còn thiếu cần bổ sung) nhằm đảm bảo tính đồng bộ dự án, phù hợp với sự cần thiết đầu tư, mục tiêu đầu tư trường đạt chuẩn quốc gia. Tuy nhiên do việc khảo sát, dự tính chưa sát, nên một số dự án có nhu cầu tăng mức đầu tư mới đạt tiêu chuẩn, nên cấp huyện phải cân đối bổ sung phần vốn tăng so với kế hoạch, dẫn đến chậm.

Cùng với đó, một số dự án được phân cấp về UBND cấp huyện, nay do trượt giá vật tư, vật liệu dẫn đến không đủ nguồn vốn để thực hiện dự án theo quy mô được duyệt, chủ đầu tư phải cắt giảm quy mô đầu tư dẫn đến dự án có thể không đảm bảo đạt tiêu chí chuẩn quốc gia. Đặc biệt, UBND các quận huyện đang triển khai nhiều dự án trên các lĩnh vực khác nhau dẫn đến không đủ nhân lực để thực hiện, tiến độ dự án lĩnh vực giáo dục và đào tạo chưa đáp ứng được kỳ vọng.

Không chỉ khó khăn trong đầu tư các trường đạt chuẩn quốc gia, mà việc triển khai xây dựng các trường học đáp ứng nhu cầu phát triển tại các khu đô thị mới cũng khó khăn. Khảo sát của Thường trực HĐND thành phố, trên địa bàn thành phố hiện có khoảng 78 dự án khu đô thị mới, dự án khu nhà ở đang trong giai đoạn đầu tư xây dựng có quy hoạch đất xây dựng trường mầm non (nhà trẻ, mẫu giáo), trường phổ thông. Kết quả, mới có 63 dự án được đầu tư xây dựng đảm bảo đồng bộ các công trình  trường mầm non (mẫu giáo, nhà trẻ), trường học với việc xây dựng nhà ở theo quy hoạch, tiêu biểu như khu đô thị mới Trung Hòa - Nhân Chính, khu nhà ở Bắc Linh Đàm mở rộng, khu đô thị Định Công, khu đô thị Đại Kim - Định Công, khu đô thị Mỹ Đình 1, Mỹ Đình 2,… Hiện nay còn 15 dự án khu đô thị nằm trên địa bàn 7 quận, huyện: Bắc Từ Liêm, Nam Từ Liêm, Long Biên, Hoàng Mai, Hoài Đức, Gia Lâm, Thanh Trì có 51 ô đất quy hoạch xây dựng trường mầm non (mẫu giáo, nhà trẻ) và trường phổ thông, nhưng chưa thực hiện được do nhiều nguyên nhân.

Đơn cử như Khu đô thị mới Dương Nội (Hà Đông) theo quy hoạch có tổng số 8 trường học, chủ đầu tư đã thi công 3 trường học, còn 5 trường chưa thực hiện; Khu đô thị mới Yên Hòa (Cầu Giấy) hiện còn 5 ô đất quy hoạch xây dựng trường học, nhưng chậm; Khu đô thị mới Đặng Xá (Gia Lâm) còn 3 ô đất chưa thực hiện được; Khu đô thị mới Cổ Nhuế - Xuân Đỉnh có 2 ô đất chưa triển khai… Những ô đất trong các khu đô thị mới chậm triển khai theo quy hoạch, kế hoạch đều được UBND các quận, huyện và Sở Giáo dục và Đào tạo kiến nghị  dự án lâu không thực hiện, thành phố thu hồi, bàn giao cho cấp quận, huyện thực hiện đầu tư.

Đoàn khảo sát cơ sở vật chất tại một số trường học công lập quận Hoàng Mai

Giải pháp nào?

Trước những khó khăn trên, Sở Giáo dục và Đào tạo đề xuất, kiến nghị UBND thành phố có cơ chế chính sách tháo gỡ tạo điều kiện để các nhà đầu tư được tiếp cận đất làm trường góp phần giảm tải cho các trường công lập. Vì hiện nay, toàn thành phố có 104 trường THPT tư thục đang hoạt động với tổng số 50.432 học sinh (chiếm 19,22% tổng số học sinh THPT toàn thành phố); ngoài số trường đã được nhà nước cho thuê đất, số trường chưa có địa điểm phải đi thuê mượn là 53/104 trường. Cũng do tính lịch sử các trường THPT tư thục đã được thành lập từ nhiều năm trước đây nhưng hiện chưa được thành phố cho thuê đất nên không có trong quy hoạch mạng lưới trường học, vì thế thực trạng còn nhiều trường THPT tư thục phải đi thuê mượn địa điểm hoạt động.

Hiện nay, mức độ phổ cập xã hội hóa giáo dục đào tạo chưa đồng đều giữa các quận, huyện trên địa bàn thành phố, thường chỉ tập trung tập trung ở 12 quận có điều kiện kinh tế - xã hội phát triển, nhà đầu tư dễ thu lợi nhuận. Mức độ phổ cập xã hội hóa chưa phát huy nhiều tác dụng tại một số huyện trên địa bàn thành phố như Ba Vì, Mỹ Đức, Ứng Hòa, Phú Xuyên, Thường Tín, Quốc Oai, Thạch Thất, Sóc Sơn, Mê Linh. Vì thế, Sở Giáo dục và Đào tạo kiến nghị UBND thành phố có cơ chế ưu đãi đối với những nhà đầu tư thực hiện xã hội hóa tại những địa bàn các huyện có điều kiện kinh tế khó khăn (thành phố xây dựng hạ tầng cơ sở vật chất cho các trường học thuê với giá ưu đãi, miễn giảm tiền thuế đất...). Đặc biệt, hiện tại, các Khu đô thị có ô đất xây dựng trường được các nhà đầu tư bất động sản đang nắm giữ và chậm triển khai xây dựng trường học cũng như không hợp tác dẫn đến thiếu trường học trong các khu đô thị, Sở Giáo dục và Đào tạo đề nghị có cơ chế thu hồi đối với các dự án chậm triển khai này.

Thiết nghĩ, ngoài những giải pháp trên, thành phố sớm ưu tiên giành quỹ đất sau khi di dời các trụ sở để xây trường. Khi lập quy hoạch cải tạo các khu chung cư, tập thể cũ, ưu tiên giành quỹ đất để phát triển các trường mầm non, tiểu học, THCS công lập đang thiếu trên địa bàn để đáp ứng nhu cầu học tập của con em trong khu vực. Đồng thời, các cơ quan chức năng xem xét việc nâng tầng và tăng mật độ xây dựng đối với các trường không còn quỹ đất. Đối với việc nâng tầng các trường, thì cần xem xét từng trường hợp cụ thể cho phép được nâng tầng và tăng mật độ xây dựng đối với các trường quá tải trên địa bàn phường không còn quỹ đất để xây dựng thêm trường hoặc mở rộng trường, đặc biệt là đối với các quận nội thành như: Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng, Đống Đa, Cầu Giấy, Thanh Xuân, Hoàng Mai. Sau khi nâng tầng các trường, nên bố trí học sinh học các tầng thấp, cán bộ giáo viên làm việc tại tầng cao.

Đối với các huyện ngoại thành, trong lúc thiếu nguồn vốn cân đối để đầu tư cho giáo dục, thì khi thực hiện dự án đầu tư mới hoặc cải tạo, sửa chữa theo phân cấp, cần đầu tư tập trung, tránh dàn dải, như vậy mới sớm lấp đầy trường chuẩn quốc gia theo quy định.

Bảo Vy - Thanh Thủy