1. Luật Thủ đô 2012 có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2013, đến nay đã được hơn 10 năm. Kết quả tổng kết đánh giá cho thấy, Luật Thủ đô năm 2012 đã góp phần nâng cao hiệu quả của công tác xây dựng, phát triển, quản lý của Thủ đô, tác động tích cực đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của Hà Nội. Tuy nhiên, hiệu quả thực thi của Luật Thủ đô 2012 chưa đạt như kỳ vọng cũng như mục tiêu khi xây dựng, ban hành đạo luật đặc biệt này. Nhiều quy định của Luật Thủ đô năm 2012 mang nặng tính chất định khung, khó áp dụng, không phù hợp với thực tiễn; nhất là còn có sự chồng chéo, cản trở của các luật chuyên ngành được ban hành sau Luật Thủ đô 2012.

Uỷ viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ góp ý tại tổ về Dự thảo Luật Thủ đô sửa đổi

Trong bối cảnh đó, ngày 5-5-2022, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng thay mặt Bộ Chính trị đã ký ban hành Nghị quyết số 15-NQ/TW về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Trong đó, Bộ Chính trị xác định quan điểm tạo bước chuyển có tính đột phá trong huy động sức mạnh tổng hợp, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của Thủ đô, kết hợp với nguồn lực của cả nước và nguồn lực quốc tế, xây dựng và phát triển Thủ đô thực sự xứng đáng là trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trái tim của cả nước; trung tâm lớn về kinh tế, văn hoá, giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ và hội nhập quốc tế...

Nghị quyết còn chỉ rõ: Phát triển Thủ đô Hà Nội "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại" là nhiệm vụ chính trị quan trọng đặc biệt trong chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc với tinh thần “Cả nước vì Hà Nội, Hà Nội vì cả nước”; là trách nhiệm, nghĩa vụ của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, của cả hệ thống chính trị; là nhiệm vụ hàng đầu của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô Hà Nội. Đặc biệt, Nghị quyết yêu cầu tập trung ưu tiên hoàn thiện thể chế phát triển Thủ đô toàn diện, đồng bộ, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và hội nhập quốc tế...

Như vậy, việc sửa đổi Luật Thủ đô vừa là nhu cầu cấp thiết từ thực tiễn đặt ra, vừa là nhiệm vụ chính trị quan trọng nhằm tạo điều kiện cho Thủ đô Hà Nội thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ đối với đất nước.

2. Quá trình xây dựng Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) có thể nói là rất công phu, bài bản, khoa học, thể hiện rõ sự quan tâm của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Chủ tịch nước, Quốc hội, Chính phủ, sự vào cuộc trách nhiệm cao, tâm huyết của các bộ, ngành, đặc biệt là Bộ Tư pháp với tư cách cơ quan chủ trì soạn thảo và thành phố Hà Nội. Ban Chỉ đạo xây dựng Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) do đồng chí Đinh Tiến Dũng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội làm Trưởng ban đã thực sự phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, tập trung được trí tuệ của các cán bộ các cấp, chuyên gia, nhà khoa học và sự đóng góp của cử tri và các tầng lớp nhân dân trong quá trình xây dựng Dự thảo.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) có thể nói là sản phẩm kết tinh của tâm huyết, trí tuệ và tình yêu Hà Nội. Bản Dự thảo được đưa ra xin ý kiến Quốc hội tại Kỳ họp thứ 6 đã trả qua hàng chục lần chỉnh sửa, hoàn thiện trên cơ sở tiếp thu ý kiến góp ý của hàng ngàn lượt ý kiến thông qua việc đăng tải hồ sơ trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ và Cổng thông tin điện tử Bộ Tư pháp, thông qua hàng chục hội nghị, hội thảo khoa học được tổ chức lấy ý kiến của các cơ quan trung ương, cán bộ lãnh đạo, nguyên cán bộ lãnh đạo, các chuyên gia, nhà khoa học... Bộ Tư pháp còn có công văn gửi lấy ý kiến của từng bộ, cơ quan ngang bộ và một số tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trong Vùng Thủ đô.

Nỗ lực của cơ quan soạn thảo đã bước đầu được khẳng định và đền đáp, khi Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã nhận được nhiều ý kiến đồng tình, đánh giá cao trong lần đầu tiên được xem xét, thảo luận tại tổ ngày 10-11 vừa qua.

Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ nhìn nhận, tuy dự án Luật mới trình Quốc hội lần đầu nhưng chất lượng đã khá tốt, khắc phục được tính chất “luật khung, luật ống”. Những quy định lần này mang tính chất quy phạm rất rõ để có thể áp dụng khả thi, cụ thể. Dự thảo Luật quy định những vấn đề có tính phổ quát của một đô thị đặc biệt nhưng vừa có tính đặc thù riêng có của Thủ đô.

Luật Thủ đô sửa đổi được kỳ vọng tạo động lực mới cho Thủ đô phát triển mạnh mẽ

3. Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 7 chương, 59 điều; tăng 3 chương, 32 điều so với Luật Thủ đô 2012, trong đó, giữ nguyên 3 điều; sửa đổi, bổ sung 18 điều; quy định mới 38 điều. 

Từ nay đến Kỳ họp thứ 7 còn khoảng 6 tháng để Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) tiếp tục được hoàn thiện bảo đảm chất lượng tốt nhất, có tính khả thi cao nhất, quan trọng là khi đưa vào đời sống phải tạo động lực thực sự cho Thủ đô phát triển đột phá, thực sự cất cánh.

Đây chính là tâm huyết, là sự gửi gắm, kỳ vọng của các đại biểu Quốc hội các tỉnh, thành phố đại diện cho cán bộ, chiến sĩ, đồng bào cả nước. Đại biểu Trần Văn Lâm (Đoàn Bắc Giang) cho rằng, sự phát triển của Thủ đô luôn là niềm tự hào của mọi địa phương trong cả nước. Thủ đô của Việt Nam đứng sánh vai cùng với thủ đô các nước thì Việt Nam cũng sánh vai cùng với các nước. Nên việc hoàn thiện dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ có ý nghĩa cho sự phát triển của Thủ đô mà sẽ lan tỏa, tạo động lực dẫn dắt cho cả vùng và đất nước.

“Thủ đô cả nước chỉ có một và Hà Nội không thể giống bất cứ một địa phương nào. Do đó, việc hoàn thiện Luật Thủ đô (sửa đổi) phải đề ra được những chính sách đặc thù, phù hợp với vị trí, vai trò của trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về văn hóa, khoa học, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc tế, tạo hành lang pháp luật cho Thủ đô phát triển nhanh chóng và hiệu quả” - đại biểu Trần Văn Lâm nói, đồng thời đề nghị các quy định về quy hoạch trong Luật phải giúp Quy hoạch Thủ đô có sự kết nối liên thông, để Thủ đô có thể chia sẻ cho các địa phương nhiều nguồn lực phát triển và nhận lại về sự chia sẻ, đóng góp.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, cần phải tiếp tục phân cấp và phân cấp mạnh mẽ hơn cho Thủ đô Hà Nội. Ngoài ra, qua đánh giá quá trình triển khai Nghị quyết số 98/2023/QH15 ngày 24-6-2023 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Hồ Chí Minh, đại biểu Trần Hoàng Ngân khẳng định, có nhiều nội dung mà một đô thị đặc biệt cần phải được áp dụng như những nội dung đã được cập nhật vào Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) như vấn đề về TOD, phát triển đô thị gắn với giao thông hay phân cấp trong điều chỉnh quy hoạch, tổ chức bộ máy...

Có thể thấy, thời điểm sửa đổi Luật Thủ đô theo chương trình là cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 6, trình thông qua tại Kỳ họp thứ 7 Quốc hội khoá XV đã chín muồi. Với chất lượng dự thảo, sự ủng hộ, góp ý chân thành, tâm huyết, trí tuệ của các đại biểu Quốc hội, cùng thời gian hoàn thiện từ nay đến Kỳ họp thứ 7, chắc chắn Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ khắc phục được những hạn chế của Luật Thủ đô 2012, tạo ra cơ chế mới, động lực mới cho Thủ đô và đất nước phát triển, đem lại hạnh phúc cho nhân dân và phồn vinh, thịnh vượng cho đất nước.

Phan Lâm - Linh Vũ