Trình diễn cồng chiêng

Xuân ở Suối Hai đến trong sắc đào phai hồng thắm ven triền núi, trong làn sương mỏng bảng lảng phủ lên những nếp nhà sàn, trong tiếng nói cười rộn ràng của phiên chợ vùng cao ngày cận Tết. Bản làng như bừng tỉnh sau một năm lao động vất vả. Người lớn tất bật sắm sửa, trẻ nhỏ háo hức trong bộ quần áo mới, ánh mắt trong veo phản chiếu niềm vui đón xuân. Từ sớm tinh mơ, khắp các thôn xóm đã vang lên âm thanh chuẩn bị cho một mùa Tết mới, báo hiệu nhịp sống đang chuyển mình cùng đất trời.

Trong đời sống văn hóa của người Mường Suối Hai, Tết không chỉ là dịp sum họp gia đình mà còn là thời điểm để cộng đồng khẳng định và gìn giữ bản sắc truyền thống. Dù điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, nhiều gia đình vẫn cố gắng chuẩn bị mâm cỗ tươm tất, có thịt lợn, xôi nếp, các món ăn đặc trưng dâng lên tổ tiên. Quan niệm “ăn sao cúng vậy” thể hiện sự thành kính, trân trọng cội nguồn và ước mong một năm mới no đủ, bình an. Mâm cỗ ngày xuân vì thế không chỉ là vật chất, mà còn là biểu tượng của niềm tin và khát vọng.

Những ngày đầu năm, không gian bản làng thêm phần sôi động với các hoạt động văn hóa, thể thao truyền thống. Tại nhà văn hóa thôn, các trò chơi như đẩy gậy, ném còn, bắn nỏ, kéo co, đánh bóng được tổ chức trong không khí hào hứng, thu hút đông đảo người dân tham gia. Tiếng cười, tiếng reo hò vang vọng giữa núi rừng Ba Vì không chỉ làm nên sắc xuân rộn ràng mà còn thắt chặt tình làng nghĩa xóm. Cùng với đó, các thôn xóm nhắc nhau giữ gìn an ninh trật tự, xây dựng nếp sống văn minh, để Tết thực sự là mùa của đoàn kết và sẻ chia.

Một trong những nét đặc sắc nhất của Tết Mường ở Suối Hai là nghi lễ “phường bùa”, hay còn gọi là “sắc bùa” – hình thức diễn xướng dân gian mang ý nghĩa chúc phúc đầu năm. Trong đêm giao thừa và những ngày đầu xuân, tiếng cồng chiêng vang lên trầm hùng giữa không gian núi rừng, như lời mời tổ tiên về sum họp cùng con cháu. Những người cao niên, người có uy tín trong bản, trong trang phục truyền thống, mang theo cồng chiêng đến từng gia đình chúc Tết.

Khi đoàn phường bùa đến trước cổng, người đi đầu cất lên bài hát “mở cổng”. Chủ nhà nghe tiếng hát sẽ ra đón, mở cửa mời đoàn vào. Tiếng chiêng ngân vang hòa cùng lời chúc tụng, cầu mong năm mới trâu bò đầy chuồng, ngô đầy bồ, lúa đầy nương; bản làng yên vui, gia đình mạnh khỏe, hạnh phúc. Đồng bào Mường tin rằng tiếng chiêng càng vang, càng rền thì phúc lộc càng dồi dào, may mắn càng nhân lên.

Âm thanh cồng chiêng của người Mường Suối Hai khi khoan thai, khi dồn dập, như nhịp thở của núi rừng, chuyên chở tâm tư và ước vọng trước thềm năm mới. Trong những buổi diễn tấu, phụ nữ Mường khoác lên mình trang phục truyền thống với áo ngắn, váy đen, đầu quấn khăn trắng, cổ đeo vòng bạc, thắt lưng rực rỡ hoa văn. Mỗi bước đi, mỗi nhịp chiêng đều toát lên vẻ duyên dáng, tự hào về bản sắc dân tộc, góp phần làm nên diện mạo văn hóa đặc trưng của Suối Hai.

Bên cạnh đó, tục “lấy nước mới” trong đêm giao thừa cũng là một phong tục giàu ý nghĩa. Khi thời khắc chuyển giao năm cũ sang năm mới vừa đến, đại diện mỗi gia đình mang chum, vò ra suối hoặc giếng làng lấy nước đầu năm. Người Mường quan niệm nước là nguồn sống, là khởi đầu của sinh sôi và thịnh vượng. Lấy nước mới là gửi gắm ước mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, gia đình sung túc, bình an.

Tết của người Mường ở xã Suối Hai vì thế không chỉ là dịp đoàn viên, mà còn là không gian văn hóa nơi truyền thống được nâng niu, bảo tồn và trao truyền qua các thế hệ. Giữa nhịp sống hiện đại đang lan tỏa mạnh mẽ, những phong tục ấy vẫn được gìn giữ như hồn cốt của bản làng, tạo nên sắc xuân riêng có của miền đất dưới chân núi Tản - nơi mùa xuân luôn ngân vang cùng tiếng cồng chiêng và lòng người ấm áp.

Khuất Duyên