Cùng bước qua thời hoa lửa

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, sau Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh mùa Đông năm 1946, quân và dân Thủ đô bước vào trận chiến bảo vệ thành Hà Nội với Lời thề “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”. Đã có lớp lớp nhân dân, chí sĩ, thanh niên Thủ đô ngã xuống, đi vào cuốn sử thi bi tráng bậc nhất…

Tháng 1-1947, Trung đoàn Thủ đô (Trung đoàn 102) thuộc Đại đoàn 308 được thành lập, với lực lượng chính là những người con Hà Nội đã chiến đấu trong cuộc chiến 60 ngày đêm bảo vệ Thủ đô. Theo lời Đại tướng Võ Nguyên Giáp: "Trung đoàn Thủ đô tượng trưng cho bộ đội của một dân tộc nhược tiểu quyết tâm không làm nô lệ và đã ngang nhiên chống lại quân đội một nước lớn hùng mạnh của đế quốc chủ nghĩa. Trung đoàn Thủ đô đã nối chí truyền thống oanh liệt của các vị anh hùng thuở trước".

Cựu chiến binh đến từ Thủ đô Hà Nội tham quan gian trưng bày tại Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ

Sau Chiến dịch Việt Bắc, những chàng trai Hà Nội lãng mạn, hào hoa trong đó có nhà thơ Quang Dũng - cựu học sinh Ban Trung học Trường Thăng Long (nay là Trường Trung học phổ thông Thăng Long, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội) tiếp tục “Tây tiến”, chiến đấu tại khắp các địa bàn thuộc Sơn La, Lai Châu, Hòa Bình, miền Tây Thanh Hóa, Sầm Nưa (Lào). Trong những hoàn cảnh rất gian khổ, thiếu thốn, bệnh sốt rét ác tính hoành hành dữ dội, họ vẫn rất lạc quan, chiến đấu dũng cảm, bi hùng như lời thơ Quang Dũng: “…Mắt trừng gửi mộng qua biên giới/Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm/Rải rác biên cương mồ viễn xứ/Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh…”.

Chiến dịch Điện Biên Phủ mở màn ngày 13-3-1954, nhưng từ trước đó, Hà Nội đã cống hiến hàng ngàn người con tham gia vào các hoạt động của Chiến dịch, nhiều người hy sinh, để lại máu xương trên đường tiến về lòng chảo Điện Biên Phủ... Còn ngay tại Thủ đô, nhằm ngăn chặn quân Pháp chi viện cho Chiến trường Điện Biên Phủ, quân và dân Hà Nội đã tiêu diệt hàng chục tên địch, phá hủy 18 máy bay (5 chiếc B26, 10 chiếc Đacôta, 3 chiếc chở khách); phá một xưởng sửa chữa máy bay, một kho xăng. Lực lượng của ta tại kho Đấu Xảo chỉ đạo các lái xe phá hủy hàng trăm xe của địch, rồi về với kháng chiến. Nhân dân huyện Gia Lâm chặn đứng, phá hủy một đoàn tàu 13 toa chở quân lương, quân trang và vũ khí của địch từ Hải Phòng về Hà Nội. Trong những ngày ác liệt nhất của Chiến dịch 56 ngày đêm, công nhân Hà Nội đốt cháy hàng nghìn chiếc dù, khiến cho việc tiếp tế, giải cứu của địch tại Điện Biên Phủ ngày một khó khăn.

Đại tá Nguyễn Danh Nhang, hội viên Hội Cựu chiến binh thành phố Hà Nội ngắm chiếc áo lụa Bác Hồ tặng Anh hùng Nguyễn Phú Xuyên Khung, hiện đang lưu giữ tại Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ

Đối với Trung đoàn 102 Thủ đô - đơn vị trực thuộc Đại đoàn 308 trực tiếp tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ, ngày 10-10-1954, những người lính đeo trên ngực huy hiệu Chiến sĩ Điện Biên trở về thành phố quê hương - trái tim cả nước trong niềm vinh dự lớn lao và những kỷ niệm không thể nào quên với đồng bào các dân tộc tỉnh Điện Biên. Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ đã đưa đến kết quả Thủ đô Hà Nội, miền Bắc được giải phóng.

Với hàng nghìn quân dân Thủ đô đã cống hiến, đóng góp, hi sinh cho Chiến dịch Điện Biên Phủ, trong Bảng vàng “Đời đời nhớ ơn các anh hùng liệt sĩ” tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia A1 (thành phố Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên) có 48 liệt sĩ người Hà Nội (chưa tính tỉnh Hà Tây cũ và huyện Mê Linh). Các anh mãi mãi ở lại bên đồng đội, dưới tán hoa ban và trong tim nhân dân các dân tộc tỉnh Điện Biên.   

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, Hà Nội có 2 người con lập chiến công xuất sắc, được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân là Anh hùng Lâm Viết Hữu (quận Hai Bà Trưng), Anh hùng Nguyễn Phú Xuyên Khung (quận Long Biên). Hai vị anh hùng trực tiếp tham gia trận đánh đồi A1, trong đó Nguyễn Phú Xuyên Khung là một trong ba chiến sĩ điểm hỏa quả bộc phá nghìn cân trên đồi A1 - mở ra thắng lợi cho toàn Chiến dịch. Nhắc đến Anh hùng Nguyễn Phú Xuyên Khung, nhân dân Tây Bắc không chỉ biết đến ông như một chiến sĩ dũng cảm, xuất sắc mà còn nhớ về ông như một biểu tượng của trí thức Hà Nội lịch lãm. Tấm áo lụa Bác Hồ tặng Anh hùng Nguyễn Phú Xuyên Khung trước Chiến dịch, hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ (thành phố Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên). Trên vạt áo, vẫn còn 2 vết đạn của quân thù!

Đoàn đại biểu thành phố Hà Nội do Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Nguyễn Ngọc Tuấn dẫn đầu cắt băng khánh thành Trường Tiểu học Hà Nội - Điện Biên Phủ ngày 25-4-2024

Hướng về chiến trường xưa

Phố núi Điện Biên Phủ một chiều trước lễ kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, nắng vàng rót như mật xuống cánh đồng Mường Thanh lúa đang thì con gái. Trên từng vạt núi, góc phố trắng muốt màu ban tinh khôi. Đã 70 năm trôi qua, Điện Biên Phủ xưa kia đã đổi thay từng ngày với nhiều công trình hạ tầng. Sân bay Mường Thanh của thực dân Pháp năm nào giờ đã thành Cảng Hàng không Điện Biên - công trình trọng điểm chào mừng kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ có công suất khai thác 500 nghìn khách/năm với các chuyến bay thương mại Điện Biên - Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và ngược lại bằng máy bay A320, A321 hoặc tương đương. Hạ tầng giao thông đường bộ, đô thị, nông thôn mới… đang dần hoàn thiện.

Các đồng chí lãnh đạo thành phố Hà Nội, tỉnh Điện Biên với các học sinh, thầy cô giáo Trường Tiểu học Hà Nội - Điện Biên Phủ

Nhiều công trình, trường học, mô hình sinh kế, vật dụng, quần áo… được các tổ chức, cá nhân tại Hà Nội đóng góp, hỗ trợ nhiều năm qua, góp phần tích cực vào công cuộc xóa đói, giảm nghèo, vươn lên phát triển của tỉnh Điện Biên. Điển hình là 2 công trình mang tính biểu tượng: Trường Tiểu học Hà Nội - Điện Biên Phủ và Khách sạn Hà Nội - Điện Biên Phủ. Trong đó, Dự án Sửa chữa, nâng cấp Trường Tiểu học Hà Nội - Điện Biên Phủ được khởi công xây dựng ngày 16-8-2023. Trong đó, thành phố Hà Nội hỗ trợ 65 tỷ đồng và được đồng chí Đinh Tiến Dũng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội trao cho tỉnh trong chuyến công tác tại Điện Biên năm 2022. Ngày 25-4 vừa qua, công trình đã được khánh thành trong niềm vui hân hoan của thầy trò nhà trường và người dân địa phương.

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia A1 dịp tháng 5 lịch sử này, hòa trong dòng người vào thắp hương tưởng nhớ, tri ân các anh hùng, liệt sĩ hy sinh tại chiến trường Điện Biên Phủ có nhiều đoàn khách đến từ Hà Nội. Theo thống kê sơ bộ của Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, từ đầu năm đến nay, đã có trên 700 đoàn khách Hà Nội thăm Bảo tàng. Ngoài các đoàn là cựu chiến binh thì có không ít gia đình các thế hệ và người trẻ, sinh viên đến với Điện Biên tham quan, tìm hiểu lịch sử, cảnh quan...

Tác giả và cựu chiến binh, thương binh Phạm Hữu Đề, bà Nguyễn Thị Thanh trao đổi tại chân đồi A1 (thành phố Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên)

Đoàn cựu chiến binh, thương binh Câu lạc bộ Tiếng hát thương binh Thủ đô (thành phố Hà Nội) đến Điện Biên đúng dịp hoa ban đang bung nở. Cựu chiến binh, thương binh Phạm Hữu Đề, 71 tuổi, địa chỉ phường Mỹ Đình 1, quận Nam Từ Liêm - thành viên Câu lạc bộ chia sẻ: “Tôi là cựu chiến binh chống Mỹ nhưng có bác là Chiến sĩ Điện Biên Nguyễn Văn Tấn (địa chỉ phố Trường Chinh, phường Khương Thượng, quận Đống Đa). Tiếp bước ông, tôi tham gia quân ngũ, đóng góp máu xương cho cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Được trở về, còn khỏe mạnh khi đã nghỉ hưu, cùng với một số di tích chiến trường xưa thời chống Mỹ, Điện Biên là địa chỉ tôi thường xuyên đến. Đây là lần thứ 2 trong năm 2024 tôi đến Điện Biên. Lần thứ nhất, trước Tết Nguyên đán Giáp Thìn, tôi cùng một số đồng đội, nhà tài trợ, mạnh thường quân lên tặng quà các cháu học sinh khó khăn, hộ nghèo một số xã thuộc huyện Điện Biên. Lần này là đi cùng Câu lạc bộ”. Nói rồi cựu chiến binh Phạm Hữu Đề chỉ sang thành viên đoàn giới thiệu: Đây là ca sĩ Thanh Thanh (tên đầy đủ là Nguyễn Thị Thanh, địa chỉ phường Quan Hoa, quận Cầu Giấy, là em ruột nghệ sĩ Minh Vượng) - thành viên Câu lạc bộ Tiếng hát thương binh Thủ đô. Chị ấy mong ước đến Điện Biên lâu lắm rồi, nay mới có dịp, lại vào đúng thời điểm rất ý nghĩa, kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ nên đã chuẩn bị rất kỹ các tiết mục văn nghệ dành tặng Điện Biên. 

Cất lời bài hát “Tiến bước dưới quân kỳ” dành tặng các anh hùng liệt sĩ, nhân dân Điện Biên và du khách dưới tán hoa đại trong khuôn viên Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia A1, bà Nguyễn Thị Thanh cùng các thành viên Câu lạc bộ Tiếng hát thương binh Thủ đô như muốn dốc hết tâm huyết, tình cảm, sự tôn kính, lòng tri ân vào lời hát. Dòng người lặng đi, trang nghiêm nghe các cựu chiến binh, thương binh cất lên khúc ca trầm hùng: “…Gương bao anh hùng bừng cháy trong tim/Quên thân mình một niềm tin trong phong ba/Tô thắm tươi thêm màu cờ/Giữ vững hòa bình, dựng xây tương lai…”.

Phạm Dương