Từ “tập kết ra Bắc” đến kỹ sư Mỏ - Địa chất xuất sắc

Đồng chí Trần Đức Lương sinh ngày 5-5-1937 tại xã Phổ Quang, huyện Đức Phổ (nay là thị xã Đức Phổ), tỉnh Quảng Ngãi. Đồng chí lớn lên trong bối cảnh đất nước đang trải qua những năm tháng cam go của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Từ nhỏ, đồng chí Trần Đức Lương đã thể hiện tư chất thông minh, hiếu học và lòng yêu nước nồng nàn.

Từ tháng 4-1955 đến tháng 9-1955, đồng chí tập kết ra Bắc, học sơ cấp địa chất Bộ Công thương. Đây là mở đầu cho quá trình nhiều năm nguyên Chủ tịch nước gắn bó với ngành Mỏ - Địa chất với nhiều đóng góp tích cực cho một ngành công nghiệp có ý nghĩa quan trọng. Đồng chí nhanh chóng khẳng định năng lực chuyên môn và tinh thần trách nhiệm cao, được tín nhiệm giao giữ nhiều vị trí quan trọng trong ngành. Đồng chí là đồng tác giả công trình nghiên cứu lập "Bản đồ địa chất tỷ lệ 1/500.000 miền Bắc Việt Nam" (công trình hợp tác Xô -Việt trong các năm 1960-1965); đồng chủ biên cụm công trình nghiên cứu lập "Bản đồ địa chất Việt Nam tỷ lệ 1/500.000", công trình được xuất bản năm 1988, được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2005... Đồng chí Trần Đức Lương từng là Tổng Cục trưởng Tổng cục Địa chất (sau là Tổng cục Mỏ - Địa chất), Bí thư Ban Cán sự đảng Tổng cục; Phó Chủ nhiệm rồi Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật của Quốc hội; Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Hội hữu nghị Việt - Xô.

Những kinh nghiệm thực tiễn phong phú từ ngành Mỏ - Địa chất đã rèn giũa cho đồng chí Trần Đức Lương tầm nhìn chiến lược, khả năng tư duy, phân tích sắc bén và tinh thần làm việc khoa học, nghiêm túc - những phẩm chất vô cùng cần thiết cho một nhà lãnh đạo sau này.

Nguyên Chủ tịch nước Trần Đức Lương. Ảnh: Trường Cao đẳng Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương)

Đóng góp lớn cho phát triển đất nước trong một giai đoạn quan trọng

Bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp chính trị của đồng chí Trần Đức Lương là vào năm 1987, năm đầu tiên sau Đại hội lần thứ VI của Đảng (Đại hội lịch sử mở ra thời kỳ đổi mới đất nước), đồng chí được bổ nhiệm giữ chức Phó Chủ tịch Hội đồng bộ trưởng, sau này là Phó Thủ tướng Chính phủ đến tháng 8-1997. Giai đoạn này, đất nước ta đang đứng trước những thách thức lớn lao của thời kỳ đổi mới, chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đây cũng là lúc Việt Nam bắt đầu mở cửa, phá vỡ thế bao vây cấm vận, chủ động hội nhập vào dòng chảy của khu vực và thế giới. Với vai trò Phó Thủ tướng, đồng chí Trần Đức Lương đã cùng với tập thể lãnh đạo Chính phủ đưa ra nhiều quyết sách quan trọng, tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Đồng chí đã dành nhiều tâm huyết chỉ đạo công tác nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên, đặc biệt là dầu khí, góp phần quan trọng vào nguồn thu ngân sách quốc gia. Đồng thời, ông cũng tham gia sâu rộng vào quá trình xây dựng các chính sách kinh tế vĩ mô, khuyến khích đầu tư nước ngoài, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh trong nước.

Đến năm 1997, tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa X, đồng chí Trần Đức Lương được bầu giữ chức Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Thời gian đồng chí làm Chủ tịch nước từ tháng 9-1997 đến tháng 6-2006 là một trong những giai đoạn lịch sử đầy biến động và ý nghĩa đối với Việt Nam. Đây là thập niên mà Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới, hội nhập quốc tế sâu rộng hơn. Cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997-1998 đã ảnh hưởng không nhỏ đến nền kinh tế Việt Nam, đòi hỏi sự chỉ đạo linh hoạt, quyết đoán từ Đảng và Nhà nước.

Với cương vị Chủ tịch nước, đồng chí Trần Đức Lương đã cùng với Bộ Chính trị và Chính phủ đưa ra những đường lối, chủ trương đúng đắn để vượt qua khó khăn, duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, đồng thời đẩy mạnh cải cách hành chính, tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư và kinh doanh. Trên mặt trận đối ngoại, đồng chí đã thực hiện nhiều chuyến thăm và tiếp đón các nguyên thủ quốc gia, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế, mở rộng quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước. Đồng chí đã góp phần định hình đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế, đưa Việt Nam trở thành thành viên tích cực và có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế. Đặc biệt, trong nhiệm kỳ của đồng chí, Việt Nam đã gia nhập APEC (1998) và chuẩn bị các bước quan trọng để gia nhập WTO (2007), mở ra những cơ hội lớn cho sự phát triển của đất nước.

Nguyên Chủ tịch nước Trần Đức Lương hội kiến với Tổng thống Pháp Jacques Chirac trong chuyến thăm hữu nghị Cộng hòa Pháp năm 2002. Ảnh: TTXVN

Dấu ấn trên nhiều lĩnh vực

Những đóng góp của đồng chí Trần Đức Lương đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc là hết sức to lớn và sâu sắc, trải dài trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là trong giai đoạn then chốt của công cuộc đổi mới và hội nhập.

Trên lĩnh vực kinh tế - xã hội, với tầm nhìn chiến lược và sự kiên định với đường lối đổi mới, đồng chí Trần Đức Lương đã cùng với tập thể lãnh đạo Đảng và Nhà nước đưa ra nhiều quyết sách táo bạo, đột phá. Đồng chí đã ủng hộ mạnh mẽ việc phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đa dạng hóa các thành phần kinh tế, khuyến khích khu vực kinh tế tư nhân phát triển. Nhiều chính sách quan trọng về đất đai, tài chính, ngân hàng được ban hành trong thời kỳ đồng chí công tác đã tạo hành lang pháp lý vững chắc, thu hút nguồn lực đầu tư trong và ngoài nước, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Sự phát triển mạnh mẽ của các khu công nghiệp, khu chế xuất, các ngành kinh tế mũi nhọn như dầu khí, dệt may, da giày... đã góp phần nâng cao đời sống vật chất của nhân dân, giảm tỷ lệ hộ nghèo và tạo việc làm cho hàng triệu lao động.

Công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế là một trong những dấu ấn nổi bật nhất trong nhiệm kỳ của Chủ tịch nước Trần Đức Lương. Đồng chí đã tích cực triển khai đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển. Với cương vị Chủ tịch nước, đồng chí đã thực hiện hàng loạt chuyến thăm cấp nhà nước đến các quốc gia trên thế giới, từ các nước lớn đến các nước láng giềng, các đối tác truyền thống và các đối tác mới. Những chuyến thăm này không chỉ tăng cường tình hữu nghị, sự hiểu biết lẫn nhau mà còn mở ra nhiều cơ hội hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, văn hóa và giáo dục.

Dưới sự chỉ đạo của đồng chí, Việt Nam đã tích cực tham gia các diễn đàn quốc tế và khu vực như ASEAN, APEC, ASEM, Liên Hợp Quốc, góp phần nâng cao uy tín và vị thế của đất nước trên trường quốc tế. Việc Việt Nam trở thành thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2007, dù diễn ra sau khi đồng chí kết thúc nhiệm kỳ, nhưng có thể nói, quá trình chuẩn bị và đàm phán quan trọng đã được đẩy mạnh dưới sự chỉ đạo của các nhà lãnh đạo tiền nhiệm, trong đó có đồng chí Trần Đức Lương. Sự kiện này đã mở ra một kỷ nguyên mới cho nền kinh tế Việt Nam, hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu, mang lại cả cơ hội và thách thức.

Trong công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị: Đồng chí Trần Đức Lương luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng. Đồng chí đặc biệt quan tâm đến công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí, coi đây là một trong những nhiệm vụ cấp bách để củng cố niềm tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước. Dưới sự lãnh đạo của đồng chí, nhiều chủ trương, chính sách về cải cách hành chính, tinh giản bộ máy, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong các cơ quan nhà nước đã được ban hành và triển khai, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Về quốc phòng - an ninh, dù tập trung nhiều vào phát triển kinh tế và đối ngoại, đồng chí Trần Đức Lương vẫn luôn quan tâm sâu sắc đến nhiệm vụ củng cố quốc phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc. Đồng chí đã chỉ đạo tăng cường tiềm lực quốc phòng, xây dựng quân đội chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại. Việc giữ vững môi trường hòa bình, ổn định là yếu tố tiên quyết để phát triển kinh tế, và dưới sự lãnh đạo của đồng chí, Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng trong việc bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.

Nguyên Chủ tịch nước Trần Đức Lương trong một chuyển công tác tại các đơn vị ngành Dầu khí

Tấm gương đạo đức cách mạng sáng ngời

Hơn cả những thành tựu và đóng góp, Chủ tịch nước Trần Đức Lương còn là một tấm gương sáng về phẩm chất đạo đức cách mạng, sự gương mẫu và tinh thần nỗ lực không ngừng vì dân, vì nước. Đồng chí là một nhà lãnh đạo có tầm nhìn xa trông rộng, quyết đoán nhưng cũng rất gần gũi, lắng nghe ý kiến của quần chúng nhân dân.

Trong suốt quá trình công tác, dù ở bất cứ cương vị nào, từ một cán bộ địa chất đến Phó Thủ tướng và sau đó là Chủ tịch nước, đồng chí Trần Đức Lương luôn giữ vững sự liêm khiết, giản dị, chí công vô tư. Đồng chí luôn đặt lợi ích của đất nước và nhân dân lên trên hết, không ngừng trăn trở, tìm tòi những giải pháp hữu hiệu để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân. Sự khiêm tốn, chân thành của đồng chí đã tạo nên một hình ảnh lãnh đạo đầy tin cậy và được nhân dân kính trọng.

Nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Chủ tịch nước Trần Đức Lương (1937-2025)

Đặc biệt, đồng chí luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của sự đoàn kết trong Đảng và trong toàn dân. Đồng chí là người chủ trương giải quyết các vấn đề một cách khách quan, khoa học, dựa trên thực tiễn và lợi ích quốc gia. Tinh thần làm việc nghiêm túc, sự cẩn trọng trong từng quyết sách, cùng với tấm lòng tận tụy, hết lòng vì sự nghiệp chung đã tạo nên hình ảnh một nhà lãnh đạo mẫu mực.

Trong bối cảnh đất nước ta ngày nay đang thực hiện cuộc cách mạng mới với quyết tâm đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới phồn vinh, thịnh vượng, những di sản và bài học kinh nghiệm từ cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch nước Trần Đức Lương vẫn còn nguyên giá trị. Đồng chí cùng với các thế hệ lãnh đạo giàu tâm huyết, trí tuệ và bản lĩnh của Đảng, Nhà nước ta đã đặt những viên gạch vững chắc, tạo tiền đề quan trọng cho sự phát triển vượt bậc của Việt Nam cho hôm nay và mai sau. Cuộc đời và sự cống hiến của đồng chí Trần Đức Lương mãi là niềm tự hào của dân tộc Việt Nam, là nguồn cảm hứng cho các thế hệ trẻ hôm nay và mai sau viết tiếp những trang sử vẻ vang cho dân tộc.

* Đồng chí Trần Đức Lương, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Chủ tịch nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nguyên Chủ tịch Hội đồng Quốc phòng và An ninh, sinh ngày 05 tháng 5 năm 1937; quê quán: xã Phổ Khánh, huyện Đức Phổ (nay là thị xã Đức Phổ), tỉnh Quảng Ngãi; thường trú tại số nhà 298, phố Vạn Phúc, phường Liễu Giai, quận Ba Đình, thành phố Hà Nội. Đồng chí tham gia cách mạng từ tháng 02 năm 1955; vào Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 19 tháng 12 năm 1959; Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng các khoá V, VI, VII, VIII, IX; Uỷ viên Bộ Chính trị khoá VIII, IX; Uỷ viên Thường vụ Bộ Chính trị khoá VIII; Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng từ tháng 02 năm 1987 đến tháng 9 năm 1992; Phó Thủ tướng Chính phủ từ tháng 10 năm 1992 đến tháng 8 năm 1997; Chủ tịch nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Quốc phòng và An ninh, khoá X, khoá XI; đại biểu Quốc hội các khoá VII, VIII, X, XI.

Sau một thời gian lâm bệnh nặng, mặc dù đã được Đảng, Nhà nước, tập thể các giáo sư, y bác sĩ tận tình cứu chữa, gia đình hết lòng chăm sóc, nhưng do tuổi cao, bệnh nặng, Đồng chí đã từ trần hồi 22 giờ 51 phút, ngày 20 tháng 5 năm 2025 (tức ngày 23 tháng 4 năm Ất Tỵ), tại Nhà riêng, hưởng thọ 88 tuổi.

Trong hơn 50 năm hoạt động cách mạng, Đồng chí đã có nhiều đóng góp to lớn đối với sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và của dân tộc. Đồng chí được Đảng, Nhà nước tặng thưởng Huân chương Sao vàng, Huy hiệu 65 năm tuổi Đảng và nhiều huân chương, huy chương, phần thưởng, danh hiệu cao quý khác.

Phan Lâm - Linh Vũ