Cách mạng Tháng Tám thành công, Nguyễn Văn Tố được Chủ tịch Hồ Chí Minh mời làm Bộ trưởng Bộ Cứu tế xã hội trong Chính phủ lâm thời (sau là Chính phủ Liên hiệp nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa), từ tháng 8-1945 đến tháng 3-1946. Trong bối cảnh đất nước khi đó phải đối diện với muôn vàn khó khăn, nhiệm vụ cấp bách mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đề ra cho Bộ trưởng Nguyễn Văn Tố là chống giặc đói và giặc dốt, bên cạnh việc chống ngoại xâm là ba nhiệm vụ trung tâm và hàng đầu của chính quyền cách mạng lúc bấy giờ.

Từ chính nhiệt huyết cháy bỏng của một người dân yêu nước, một trí thức mẫn cán, một nhà lãnh đạo tận tụy hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân, ông bắt tay ngay vào nhiệm vụ với tinh thần trách nhiệm cao nhất. Ngày 3-9-1945, Chính phủ tổ chức phiên họp đầu tiên, Chủ tịch Hồ Chí Minh đề nghị mở ngay chiến dịch Cứu đói. Hưởng ứng lời kêu gọi của Hồ Chủ tịch, ngày 2-11-1945, Bộ trưởng Nguyễn Văn Tố đã ra quyết định thành lập "Hội Cứu đói". Trung ương Hội được thành lập ở Hà Nội, có chi nhánh tại các tỉnh và được tổ chức xuống tận làng.

Trên cương vị Bộ trưởng, Nguyễn Văn Tố không quản ngại khó khăn, vất vả. Ông đã đi về nhiều địa phương như: Thái Bình, Thái Nguyên, Hưng Yên, Nam Ðịnh… để chỉ đạo thành lập Hội Cứu đói. Tại đây, ông còn kêu gọi các địa phương thực hiện những biện pháp như "Hũ gạo cứu đói", "Ngày đồng tâm nhịn ăn", "Ðoàn quân tiễu trừ giặc đói"… Các biện pháp do ông đưa ra đã khơi dậy được truyền thống đoàn kết, tương thân tương ái trong đồng bào cả nước, đồng thời khích lệ tinh thần yêu nước, ra sức hưởng ứng phong trào diệt giặc đói, lôi cuốn hàng triệu người tham gia, không phân biệt giai cấp, đảng phái, tôn giáo.

Ðể giải quyết dứt điểm nạn đói, Bộ trưởng Nguyễn Văn Tố đã phối hợp với Bộ Canh nông chỉ đạo phong trào tăng gia sản xuất với khẩu hiệu: "Không để hoang một tấc đất, một cánh tay nhàn rỗi", "Tấc đất tấc vàng"… Nhân dân ở khắp mọi vùng, miền, từ đồng bằng đến thành phố, từ miền xuôi đến miền núi sôi nổi hưởng ứng phong trào tăng gia sản xuất.

Nhờ những nỗ lực không ngừng nghỉ của Chính phủ mà trọng trách lớn nhất thuộc về Bộ trưởng Bộ Cứu tế xã hội Nguyễn Văn Tố, nạn đói dần dần được khắc phục. Chỉ trong năm tháng, từ tháng 11-1945 đến 5-1946, sản lượng lương thực, chủ yếu là hoa màu đạt tương đương 506.000 tấn lúa, đủ bù đắp số lương thực thiếu hụt của vụ mùa năm 1945. Ðến hết năm 1946, nạn đói cơ bản được giải quyết. Thắng lợi to lớn đó được đánh giá như một động lực giải phóng của Mặt trận Việt Minh, dân tộc Việt Nam nắm vững chủ quyền của mình. Cách mạng đã thắng nạn đói, góp phần củng cố và giữ vững chính quyền cách mạng ngày đầu thành lập.

Ðối với nhiệm vụ thứ hai, diệt giặc dốt, Bộ trưởng Nguyễn Văn Tố cũng ngày đêm trăn trở tìm giải pháp nhằm nâng cao dân trí, cải thiện tình trạng mù chữ trên diện rộng do ảnh hưởng nặng nề của công cuộc khai thác thuộc địa và chính sách ngu dân mà thực dân Pháp đã thi hành tại Việt Nam. "Chúng hạn chế mở trường học, chúng không muốn cho dân ta biết chữ để dễ lừa dối dân ta và bóc lột dân ta. Số người Việt Nam thất học so với số người trong nước là 95 phần trăm, nghĩa là hầu hết người Việt Nam mù chữ" (1).

Sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh ký và ban hành Sắc lệnh thành lập "Nha Bình dân học vụ" ngày 6-9-1945 để cấp tốc xóa nạn mù chữ trong nhân dân, Bộ trưởng Nguyễn Văn Tố kêu gọi quốc dân đồng bào tích cực tham gia vào công cuộc xây dựng, kiến thiết nước nhà, hiểu rõ bổn phận và trách nhiệm của mình đối với vận mệnh của dân tộc trong thời kỳ mới, mà trước hết là phải biết đọc, biết viết chữ quốc ngữ. Việc dạy chữ cho phụ nữ rất được chú trọng. Ông cho rằng, đây là cơ hội để chị em theo kịp nam giới, xứng đáng mình là một thành viên công dân của nước Việt Nam mới, để có quyền ứng cử và bầu cử. Vì vậy, ông đã trực tiếp tổ chức một số lớp học bình dân dạy chữ cho phụ nữ.

Phong trào học chữ quốc ngữ diễn ra sôi nổi khắp cả nước với những kết quả nhìn thấy được: "Trong thời kỳ nô lệ, chính sách ngu dân của đế quốc Pháp đã hãm 95 phần 100 nhân dân ta vào nạn mù chữ. Cách mạng Tháng Tám thành công, tinh thần ham học của đồng bào ta được cởi mở, cán bộ thì hăng hái phục vụ nhân dân. Do đó, trong một năm, bình dân học vụ đã dạy được hơn ba triệu đồng bào biết đọc, biết viết" (2).

Với tấm lòng yêu nước, thương dân và tầm nhìn của một nhà trí thức luôn đồng cảm với nỗi vất vả, cực nhọc của đồng bào, Nguyễn Văn Tố chủ trương xây dựng đời sống văn hóa mới, nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân. Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa I, ngày 2-3-1946, ông được bầu làm Trưởng Ban Thường trực Quốc hội. Trên cương vị mới, ông cùng Chính phủ ra sắc lệnh thành lập Ủy ban Vận động đời sống mới vào ngày 3-4-1946. Mục đích thành lập Ủy ban là vận động thực hành cần, kiệm, liêm, chính; bài trừ hủ tục, chống nạn nghiện rượu, thuốc phiện, nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh trong sinh hoạt, đời sống cho nhân dân. Không lâu sau đó, một không khí mới bao trùm khắp cả nước. Những truyền thống tốt đẹp của dân tộc được khơi dậy, đẩy lùi những tệ nạn xã hội cũ còn tồn tại, tạo nên một không khí phấn khởi, náo nức trước sự thay đổi rõ rệt trong nếp sinh hoạt, trong nếp sống của người dân ở khắp các làng quê đến thành phố.

Suốt chặng đường vẻ vang cống hiến hết mình cho cách mạng, Nguyễn Văn Tố đã nêu một tấm gương sáng ngời về lòng trung thành, tận tụy và bản lĩnh kiên cường, không khuất phục trước mọi nghịch cảnh. Ở Nguyễn Văn Tố, có sự kết hợp của hai nền văn hóa đông - tây, với cốt cách, nghĩa khí của một trí thức Việt Nam giàu lòng yêu nước và tự tôn dân tộc. Những đóng góp to lớn của ông trong việc nâng cao dân trí, chấn dân khí; đào tạo trí thức cho nước nhà cũng như huy động nhân dân cả nước tham gia vào công cuộc kháng chiến và kiến quốc đến nay vẫn được lịch sử ghi nhận và tôn vinh. Ông là đại diện tiêu biểu của một nhà lãnh đạo trọn đời vì nước, vì dân, với tầm vóc và trí tuệ sống mãi với non sông, trong lòng dân tộc.

Nguồn: Báo Nhân dân điện tử

Link: http://www.nhandan.com.vn/chinhtri/tin-tuc-su-kien/item/40433402-mot-tam-voc-va-tri-tue-song-mai-voi-non-song.html

(1) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, HN. 2011, t.4, tr.40.

(2) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, HN. 2011, t.10, tr.125.