Vừa làm, vừa kiểm chứng, vừa lan tỏa

Việc thành phố Hà Nội xây dựng và ban hành Đề án triển khai thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa trên địa bàn thành phố có ý nghĩa chính trị, xã hội và thực tiễn sâu sắc; vừa cụ thể hóa các giá trị, mục tiêu, đặc trưng của chủ nghĩa xã hội Việt Nam trong điều kiện phát triển mới của Thủ đô, vừa tạo cơ sở kiểm nghiệm, hoàn thiện mô hình quản trị cấp cơ sở hiện đại, dân chủ, kỷ cương, nhân văn, phát triển, phù hợp với yêu cầu xây dựng Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”.   

Điểm đặc biệt là cùng với hai xã Thư Lâm và Phúc Thịnh triển khai đồng bộ 54 tiêu chí của mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” (gồn 52 tiêu chí định lượng và 2 tiêu chí tổng hợp về mức độ hài lòng, hạnh phúc của người dân), 124 xã, phường còn lại của thành phố không đứng ngoài cuộc. Mỗi địa phương chủ động rà soát, lựa chọn những nội dung phù hợp với điều kiện thực tế và bắt tay vào thực hiện ngay. Cách làm “thí điểm tập trung - chuyển động toàn hệ thống” này đang mở ra một tư duy quản trị mới: Không chờ mô hình hoàn thiện rồi mới nhân rộng, mà vừa làm, vừa kiểm chứng, vừa lan tỏa những cách làm hiệu quả. Mục tiêu cuối cùng không phải là hoàn thành đủ số lượng tiêu chí trên giấy, mà là xây dựng chính quyền phục vụ, nâng cao chất lượng sống, sự hài lòng và hạnh phúc thực sự của nhân dân. Cách tiếp cận này vừa tạo không gian sáng tạo cho cơ sở, vừa tạo áp lực tích cực - áp lực của trách nhiệm không để bị tụt lại phía sau.  

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Nguyễn Trọng Đông cùng các đồng chí lãnh đạo Thành phố, xã Thư Lâm thực hiện nghi thức phát động Chiến dịch “100 ngày hành động vì Thư Lâm phát triển - Vì hạnh phúc của nhân dân” gắn với “Ngày hành động vì xã xã hội chủ nghĩa”. Ảnh: Nguyễn Thái

Được lựa chọn làm hai đơn vị thí điểm toàn diện, xã Thư Lâm và xã Phúc Thịnh đã nhanh chóng phát huy tinh thần chủ động, đưa các chủ trương lớn của thành phố đi vào thực tiễn. Ngay sau khi Thành ủy và UBND thành phố ban hành các văn bản chỉ đạo, Đảng ủy, UBND hai xã đã khẩn trương thành lập Ban Chỉ đạo, rà soát toàn bộ hiện trạng kinh tế - xã hội đối chiếu với bộ 54 tiêu chí của Đề án. “Việc xây dựng xã xã hội chủ nghĩa không chỉ nhằm thực hiện một đề án mới mà còn là cơ hội để địa phương đổi mới tư duy quản trị, xây dựng chính quyền gần dân, trọng dân, vì dân, lấy sự hài lòng và hạnh phúc của người dân làm mục tiêu cao nhất” - Bí thư Đảng ủy xã Thư Lâm Nguyễn Thị Thanh Tâm cho biết.

Xã Thư Lâm đã tập trung cụ thể hóa quan điểm “chính quyền kiến tạo, phục vụ”, đồng thời rà soát quy hoạch, ưu tiên dành quỹ đất sạch cho các công trình hạ tầng xã hội, công viên xanh và không gian sinh hoạt cộng đồng. Công tác cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin trong giải quyết thủ tục cho người dân cũng được đẩy mạnh nhằm nâng cao chỉ số hài lòng ở mức tối đa. Ngày 01-8 vừa qua, xã Thư Lâm đã đồng loạt tổ chức ra quân triển khai Chiến dịch “100 ngày hành động vì Thư Lâm phát triển - Vì hạnh phúc của nhân dân” gắn với “Ngày hành động vì xã xã hội chủ nghĩa”. Hoạt động được triển khai đồng bộ tại 34 thôn tạo khí thế thi đua sôi nổi, quyết tâm thực hiện thắng lợi các mục tiêu xây dựng mô hình thí điểm xã xã hội chủ nghĩa trên địa bàn.

Xã Phúc Thịnh cũng thể hiện rõ sự quyết tâm với việc ban hành nghị quyết của Đảng ủy xã cụ thể hóa bộ tiêu chí. Xã đã lồng ghép tiêu chí “xã hội chủ nghĩa” vào các dự án phát triển kinh tế xanh và hạ tầng đô thị thông minh. Với lợi thế nằm gần các trục giao thông trọng điểm và vùng cảnh quan ven sông, Phúc Thịnh chủ động đề xuất các cơ chế thu hút đầu tư, phát triển nông nghiệp công nghệ cao gắn với dịch vụ, tạo công ăn việc làm bền vững cho người dân địa phương.

Không chỉ riêng hai xã điểm, các xã, phường khác trên địa bàn Thủ đô cũng đang tích cực nghiên cứu, triển khai Đề án. Tại xã Mỹ Đức, cấp ủy, chính quyền địa phương đã xác định tập trung vào nhóm tiêu chí an sinh xã hội, môi trường và phát triển kinh tế xanh. Việc lấy phát triển bền vững và giữ gìn nét đẹp văn hóa làng quê làm trọng tâm sẽ giúp Mỹ Đức từng bước tiệm cận các giá trị của mô hình xã xã hội chủ nghĩa một cách tự nhiên và bền vững. Trong khi đó, tại phường Từ Liêm, địa bàn có tốc độ đô thị hóa cao, hạ tầng hiện đại, Đảng ủy phường dự kiến lựa chọn bứt phá ở nhóm tiêu chí chuyển đổi số và quản trị đô thị thông minh. Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Đỗ Khắc Đạo cho biết, mục tiêu mà Đại hội Đảng bộ lần thứ nhất của phường đề ra là phấn đấu đến năm 2030, phường Từ Liêm cơ bản đạt chuẩn đô thị văn minh. Điều này cũng phù hợp với các tiêu chí trong 54 tiêu chí mà Đề án thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” đề ra.

Chính sự chủ động, tích cực của các địa phương đã và đang biến bộ 54 tiêu chí từ văn bản thành động lực tự nguyện đổi mới. Khi cấp xã trở thành cấp trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân và doanh nghiệp, áp lực về năng lực quản trị, trách nhiệm giải trình và chất lượng phục vụ sẽ ngày càng tăng lên. Nhưng cũng chính áp lực ấy sẽ thúc đẩy sự thay đổi tư duy từ “làm theo chỉ đạo” sang “chịu trách nhiệm về kết quả”.

“Chìa khóa” để thí điểm đi vào thực chất

Tuy nhiên, con đường phía trước chắc chắn có nhiều gian nan. Nguồn lực và điểm xuất phát giữa các xã, phường còn chênh lệch lớn về hạ tầng số, đội ngũ chuyên môn và dữ liệu. Đặc biệt, sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khối lượng công việc tại cơ sở tăng mạnh, trong khi yêu cầu chuyên môn ngày càng sâu dẫn đến nguy cơ dàn trải, chạy theo tiến độ, chọn việc dễ để làm.

Bệnh hình thức cũng là vấn đề cần tránh. Nếu việc tự đánh giá thiếu trung thực, khảo sát mang tính hình thức, thiếu dữ liệu thời gian thực, thì bộ tiêu chí dễ trở thành công cụ trang trí thay vì công cụ đổi mới. Số liệu chỉ có ý nghĩa khi được kiểm chứng bằng trải nghiệm của người dân. Đây là những vấn đề cần hết sức lưu tâm khi chỉ đạo, điều hành quá trình thí điểm.

Phác họa khu đô thị đa mục tiêu – hình ảnh tương tại của các xã Thư Lâm, Phúc Thịnh

Kinh nghiệm thực tiễn và những góc nhìn của chuyên gia cho thấy, để mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” thực sự mang lại giá trị tốt đẹp cho cuộc sống người dân, cấp ủy và chính quyền các xã, phường cần tập trung vào 5 nhóm giải pháp cốt lõi.

Thứ nhất, chọn đúng, chọn trúng tiêu chí ưu tiên. Việc thực hiện không dàn trải. Mỗi địa phương cần dựa trên nhu cầu dân sinh thực tế, năng lực quản trị và nguồn lực tại chỗ để xác định 8-12 tiêu chí trọng tâm trong giai đoạn đầu. Việc công khai lý do lựa chọn với người dân không chỉ tăng tính minh bạch mà còn tạo sự đồng thuận và giám sát xã hội.

Thứ hai, thiết lập cơ chế tự kiểm tra trung thực, chống bệnh thành tích. Cần xây dựng quy trình “tự soi - tự sửa - công khai kết quả”. Kết hợp tự đánh giá với phản ánh của người dân và dữ liệu từ hệ thống dịch vụ công (tỷ lệ hồ sơ chậm muộn, kiến nghị lặp lại, thời gian giải quyết thủ tục). Kết quả tự đánh giá phải được công bố định kỳ trên cổng thông tin điện tử xã/phường và các kênh dễ tiếp cận, để người dân có thể đối chiếu.

Thứ ba, đổi mới tư duy và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở. Cán bộ phải chuyển từ tư duy “làm theo chỉ đạo” sang tư duy “chịu trách nhiệm về kết quả”. Tập trung đào tạo kỹ năng số, kỹ năng giải quyết thủ tục một cửa, kỹ năng lắng nghe và phản hồi. Người đứng đầu phải trực tiếp phụ trách các tiêu chí chưa đạt và chịu trách nhiệm giải trình trước cấp trên và trước người dân.

Thứ tư, đo lường chỉ số hài lòng và hạnh phúc bằng dữ liệu thực và trải nghiệm thực. Bên cạnh khảo sát định kỳ, cần sử dụng dữ liệu thời gian thực từ hệ thống dịch vụ công, phản ánh hiện trường, tỷ lệ xử lý sau phản ánh. Chỉ khi dữ liệu đáng tin cậy và được kiểm chứng bằng cảm nhận của người dân, chỉ số hài lòng mới thực sự trở thành thước đo khách quan.

Thứ năm, huy động sự tham gia trực tiếp của người dân và các tổ chức giám sát. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể giám sát quan trọng nhất. Tổ chức đối thoại định kỳ, công khai kế hoạch và kết quả thực hiện tiêu chí. Nên xem xét gắn mức độ hài lòng của người dân với đánh giá cán bộ và chất lượng hoàn thành nhiệm vụ của tập thể lãnh đạo cơ quan, đơn vị, địa phương.

Ở cấp thành phố, cần có cơ chế phân nhóm địa phương theo điều kiện thực tế, hỗ trợ có trọng tâm về cán bộ chuyên sâu, hạ tầng số và nguồn lực đầu tư. Chỉ như vậy mới tránh tạo ra khoảng cách mới trong quá trình triển khai.

Theo Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu, trong quá trình thí điểm, thành phố sẽ thường xuyên đánh giá, rà soát và điều chỉnh nếu cần thiết để các tiêu chí thực sự đi vào thực chất. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao chỉ số hài lòng và chỉ số hạnh phúc của người dân.

Thời gian tới, thành phố sẽ tiếp tục xây dựng các cơ chế cho hai xã Thư Lâm, Phúc Thịnh để có động lực, nhân lực và nguồn lực phát triển. Hai xã đều có quy hoạch phát triển đồng bộ, nhiều công trình hạ tầng lớn của Thủ đô đang hướng về khu vực này. Trong tương lai, hai xã sẽ trở thành khu vực chuyển tiếp quan trọng giữa đô thị trung tâm với vùng phát triển mới của Hà Nội và các địa phương lân cận.

Đối với 124 xã, phường khác, Phó Chủ tịch UBND thành phố lưu ý, không bắt buộc tất cả các địa phương phải triển khai đồng thời toàn bộ 54 tiêu chí. Mỗi nơi có thể lựa chọn các tiêu chí phù hợp với điều kiện kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế, phát triển kinh tế... để triển khai ngay từ năm 2026, sau đó tiếp tục bổ sung theo lộ trình.

Khi chính quyền gần dân hơn, lắng nghe dân hơn và giải quyết công việc hiệu quả hơn, hạnh phúc của nhân dân sẽ trở thành thước đo cụ thể của quá trình phát triển. Đó chính là đích đến mà mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” của Thủ đô Hà Nội hướng tới.

Phan Lâm - Linh Vũ - Nguyễn Thái